Nhạc tiền chiến: khởi đầu của ca khúc phổ thông Việt Nam

Jason Gibbs

Nhạc tiền chiến: khởi đầu của ca khúc phổ thông Việt Nam

Nguyễn Trương Quý dịch

Trong thế kỷ 19, Việt Nam bắt buộc phải đương đầu một cách bất khả kháng với thế giới phương Tây. Trước những ảnh hưởng ngày càng tăng của nước ngoài, những tầng lớp tinh hoa, lập pháp và quan lại vận hành một cách tù túng quan điểm Nho giáo cho rằng với văn hoá cao quý, sự văn minh và cách ứng xử chính danh của mình, họ có vị thế về đạo đức đánh bại bất cứ kẻ thù nào. Quan điểm đó đã bị phá vỡ với chuỗi những thắng lợi của quân đội Pháp, mà đỉnh điểm là sự thất thủ thành Hà Nội năm 1873 và 7000 lính hộ thành Việt Nam bị thua trước 200 lính Pháp được trang bị tốt hơn nhiều. Vào lúc thế kỷ mới đến, nước Pháp đã đặt Việt Nam dưới quyền cai trị của mình và nhanh chóng mở các vùng đặc quyền kinh tế và văn hoá.

Vào lúc người Việt Nam bắt đầu chống lại người Pháp, cách nhìn đầu tiên của họ đối với kẻ thực dân là những kẻ dã man, nhưng theo thời gian họ nhận ra sức mạnh quân sự và sự giàu có về kinh tế của phương Tây vượt xa hơn rất nhiều so với những gì họ tưởng tượng ra trước đó. Ngày càng có nhiều người Việt Nam tin rằng chỉ có một cách để Việt Nam có thể thoát khỏi tình trạng nô lệ là học tập những cách thức phương Tây. Thế kỷ mới bắt đầu, trong khi nhiều nhà Nho già thu mình khép kín, thì có một tầng lớp người Việt ít ỏi bắt đầu điều chỉnh việc tiếp xúc văn hoá ngoại lai bằng cách học tiếng Pháp và chữ quốc ngữ. Họ bắt đầu dịch, từ những tư tưởng Tây phương của các nhà triết học cho đến những phương pháp nông nghiệp, sang tiếng Việt. Vào những năm 1920 và 1930 việc biết chữ trở nên mở rộng, nhờ vào sự phổ biến của chữ quốc ngữ và sự nảy nở của văn học ^[1] .

Sau Thế chiến thứ nhất, các nhà kinh doanh Pháp bắt đầu khai thác rất mạnh, tạo nên sự bùng nổ kinh tế, dẫn đến thúc đẩy sự phát triển và tác động của tư tưởng Tây phương. Những năm 1920 được xem như thập niên mà Việt Nam bắt đầu phá bỏ truyền thống Nho giáo cuối cùng của mình và đi theo tư tưởng Tây phương. Một minh hoạ của điều này có thể thấy trong câu chuyện của nhạc sĩ Phạm Duy kể về người cha của ông là Phạm Duy Tốn, người được coi như nhà tiên phong của truyện ngắn Việt Nam hiện đại. Phạm Duy Tốn sinh năm 1881, tốt nghiệp trường thông ngôn, làm việc ở Ngân hàng Đông Dương, là một nhà báo và có mặt trong nhiều việc hợp tác kinh doanh nhỏ khác. Ông cũng thuộc thế hệ đầu tiên dám bước tới chống lại truyền thống bằng việc cắt bỏ búi tóc để trở thành một quý ông phong nhã và cũng đã mặc đồ Âu. Ông chết khi còn trẻ, năm 1924, con trai ông là Phạm Duy nhớ lại khi đó là điều mà bà nội cho rằng ông bị nguyền rủa vì việc cắt tóc. Người cha thuộc thế hệ đã tiến những bước đầu tiên phá vỡ truyền thống, Phạm Duy và những người cùng thời đã được chuẩn bị và hăm hở đón nhận thế giới hiện đại ^[2] .

Neil Jamieson mô tả thế hệ này là “một lực lượng xã hội nắm lấy những cách thức sáng tạo bằng ảnh hưởng dựa trên những kỹ năng mới mẻ và hiện đại… Ở những trung tâm thành thị vào những năm 1930, đặc biệt là Hà Nội, có một cuộc biến động gấp gáp bất ngờ và tự giác để thay thế cái cũ bằng cái mới, để Âu hoá, để hiện đại” ^[3] . Bằng sự phổ biến của những tiểu thuyết Tây phương, một nền văn học quốc ngữ lãng mạn mạnh mẽ đã nổi lên vào năm 1925 và lan rộng, lớn mạnh vào những năm 1930. Cùng lúc đó, trường mỹ thuật, tức trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương được mở ở Hà Nội, báo trước một xu thế mới của hội hoạ ảnh hưởng Tây phương. Đây chính là bối cảnh để “nhạc tiền chiến” ra đời.

Như Bruno Nettl đã ghi nhận, lần tiếp xúc đầu tiên là những nền văn hoá không phải phương Tây có được với âm nhạc Tây phương là thông qua nhạc nhà thờ và nhạc quân đội. Việt Nam cũng không phải là một ngoại lệ. Nhà thờ Công giáo khuyến khích âm nhạc kiểu tây phương và cũng hướng đến việc đào tạo ra những nhạc sĩ. Các ban nhạc lính cũng huấn luyện nhạc sĩ Việt. Trong lúc ban đầu âm nhạc được trình diễn cho người Tây và bởi những người Tây, nhưng sau đó thì càng nhiều người Việt tham gia trong những hoạt động như thế ^[4] .

Trong những năm sau Thế chiến thứ nhất, những bài hát ái quốc của Pháp như La Marseillaise hay La Madelon trở nên phổ biến ở Việt Nam. Những bài hát này được nghe lần đầu ở Việt Nam trong những vở cải lương, một loại hình sân khấu ở miền Nam Việt Nam cuối những năm 1910 và những năm 1920. Những buổi biểu diễn như thế thường bao gồm hai dàn nhạc - một dàn nhạc cổ truyền, một dàn nhạc phương Tây, dàn nhạc sau trình diễn trong lúc nghỉ giải lao, cũng như trước và sau vở diễn. Những người hát xẩm sống nhờ vào việc chơi nhạc lấy tiền thù lao cũng xen lẫn những giai điệu Tây phương trong những tiết mục mang tính truyền thống của mình ^[5] .

Những bài hát Pháp trở nên tăng sức phổ biến hơn ở các đô thị do sự ảnh hưởng của kỹ thuật
thu thanh. Những đĩa nhạc 78 vòng/phút và đài radio vẫn khó đến được với nhiều người vì sự đắt đỏ của chúng. Nhưng dù vậy, có những người tìm đến những đĩa nhạc quá khả năng tiền bạc của họ từ việc có thể nghe được những bài hát Pháp “a la mode” bằng cách tụ tập bên ngoài các cửa hàng đĩa nhạc. Tuy nhiên, những yếu tố mạnh nhất dẫn tới việc phổ biến bài hát Pháp là sự ra đời của vũ trường và phim nói vào đầu những năm 1930. Những ca sĩ của màn ảnh Pháp như Josephine Baker (hát J'ai Deux Amours [Hai mối tình ta] và Ma Petit Tonkinoise [Cô Bắc kỳ nho nhỏ của tôi]), Rina Kelly, và George Milton đều được biết đến rộng rãi. Tino Rossi nổi tiếng với những ca khúc của Vincent Scotto như bài La Marinella đã trở thành một hiện tượng được yêu thích đặc biệt, dẫn đến có hẳn một “Tino fan clubs" (hội ái mộ Ti-nô) ^[6] .

Ca sĩ Josephine Baker (1906-1975)	Ca sĩ Tino Rossi(1907-1983)

Những dấu ấn bản địa đầu tiên của ca khúc phổ thông theo phong cách Tây phương xuất hiện vào giữa những năm 1930, với một trào lưu mang tên “bài Ta theo điệu Tây”. Ban đầu là những từ thời thượng dùng trong những bài hát Pháp trở thành một tiêu chuẩn thời trang. Những lời thời trang mới được chuyển thành những tập sách mỏng, đăng trên báo và ở cuối những cuốn tiểu thuyết rẻ tiền. Công ty đĩa nhạc Beka đã thu thanh những bài hát này do hai nghệ sĩ cải lương Ái Liên và Kim Thoa trong những đĩa 78 vòng/phút. Trong nhiều trường hợp, những người đặt lời không thạo tiếng Pháp lắm dẫn tới việc lời Việt hầu như trái hẳn nghĩa với lời nguyên bản tiếng Pháp ^[7] .

Các nghệ sĩ cải lương Kim Xuân – Lan Phương – Ái Liên – Kim Chung thời những năm 1950

Gần như mọi nhà phê bình đều cho rằng sự bắt đầu của bài hát hiện đại Việt Nam là một buổi trình diễn của Nguyễn Văn Tuyên với những tác phẩm nguyên bản vào ngày 9 tháng Sáu năm 1938 ở Hà Nội. Mặc dù một số tác giả đã viết ca khúc trước thời điểm này và thậm chí đã trình diễn chúng cho những hội nhóm bạn bè, nhưng buổi biểu diễn của Nguyễn Văn Tuyên đánh dấu lần công khai đầu tiên, có sự thẩm định dành cho những bài hát đầu tiên. Nguyễn Văn Tuyên sinh ra ở Huế, học âm nhạc Tây phương từ lúc còn trẻ, tự học những nguyên lý cơ bản từ những cuốn sách nhạc lý Pháp. Năm 1936, ông vào Sài Gòn và trở thành học viên người Việt duy nhất được kết nạp vào Hội Yêu nhạc Sài Gòn. Ông bắt đầu hát ca khúc Pháp và nhận được sự yêu thích từ phía báo chí và trên đài phát thanh. Năm 1937 ông xin được một số bài thơ của bạn bè và viết những bài hát đầu tiên của mình. Lần trình diễn thực sự đầu tiên những ca khúc ấy diễn ra ở Sài Gòn trong Hội Yêu nhạc. Thủ hiến Nam Kỳ Pages nghe ông hát tại đây và mời ông sang Pháp để tiếp tục công việc nghiên cứu âm nhạc của ông, nhưng Nguyễn Văn Tuyên đã từ chối vì lý do gia đình. Thay vào đó ông đề nghị và được đảm bảo có sự ủng hộ của Thủ hiến trong việc thực hiện một chuyến xuyên Việt để quảng bá loại nhạc mới này ^[8] .

Trong khi một số người đương thời đưa tin rằng buổi hoà nhạc ở Hà Nội của ông là một thành công có phần nhộn nhạo, do giọng Huế của Nguyễn Văn Tuyên và tiếng ồn của đám đông tấp nập, trào lưu tân nhạc này đã được nghênh đón bởi tờ báo có thế lực Ngày Nay, tờ này đã đăng một số sáng tác của Nguyễn Văn Tuyên cùng với tác phẩm của một số tác giả khác ^[9] . Ông cũng diễn lại ở Hải Phòng và Nam Định trước những khán giả nhiệt thành.

Hầu hết các nhạc sĩ thế hệ đầu của Việt Nam tiếp cận rất hạn chế đối với giáo dục âm nhạc Tây phương. Nhiều người giống như Nguyễn Văn Tuyên đã học từ những sách nhập môn nhạc lý của Pháp. Một số khác học qua những khoá học hàm thụ của Sinat hay Universelle gốc từ Pháp, học ở trường dòng, hay thông qua những bài học tư với thầy giáo người Pháp, Bạch Nga và Philippines. Người Pháp mở Viễn Đông Nhạc viện ở Hà Nội năm 1927 nhưng đóng cửa năm 1930 do suy thoái kinh tế toàn cầu. Những nhạc sĩ đầu tiên có khả năng nghiên cứu, trở thành thầy dạy cho những người đi sau ^[10] .

Những bài hát má»›i bắt đầu phổ cập khắp đất nÆ°á»›c, nhÆ°ng đặc biệt phổ biến ở Hà Ná»™i. Hai nhóm quan trọng truyền bá loại nhạc này được thành lập khoảng năm 1938: Myosotis (tên tiếng Pháp của LÆ°u Ly) vá»›i các nhạc sÄ© Thẩm Oánh và DÆ°Æ¡ng Thiệu TÆ°á»›c làm trưởng nhóm, và bá»™ ba Tricea vá»›i Văn Chung, Lê Yên và Doãn Mẫn. Cả hai nhóm đều viết, xuất bá
º£n và tổ chức các buổi biểu diá»…n những ca khúc của họ. Phạm Duy khi viết về Hà Ná»™i thời thanh niên của mình, nhắc đến sá»± phổ biến của những ca khúc của những nhạc sÄ© trên cùng vá»›i của Lê ThÆ°Æ¡ng, Văn Cao ở Hải Phòng và Đặng Thế Phong ở Nam Định ^[11] .

Nhạc sĩ Thẩm Oánh 1941	Nhạc sĩ Dương Thiệu Tước	Nhạc sĩ Phạm Duy 1944

Trong hồi ký của mình, Phạm Duy kể về những công việc của ông, đầu tiên như một nhà quản lý, nhưng sớm trở thành một ca sĩ hát những bài mới trong gánh cải lương Đức Huy vào năm 1944 và 1945. Trưởng gánh hát biết được ông có thể hát và chơi guitar, vì vậy ông thêm vào trong chương trình để Phạm Duy hát vào những lúc nghỉ giữa các màn. Việc này tạo cơ hội cho ông công bố những ca khúc mới khắp đất nước. Ông gặp các nhạc sĩ mới ở hầu hết các đô thị dọc đường, và thường nhận thấy lời đã được hát ra từ miệng người hâm mộ trước khi ông mang ra trình diễn, những người đặc biệt yêu thích trào lưu tân nhạc này ^[12] .

Trong những năm 1940, có một số lớn những ca khúc yêu nước được sáng tác, hầu hết dựa trên thể hành khúc và nhạc của những ban quân nhạc Pháp. Đảng Cộng sản nhận thấy giá trị tuyên truyền của những ca khúc như vậy từ rất sớm. Năm 1926 họ đã dịch Quốc tế ca ra tiếng Việt, và vào năm 1930 họ dùng những bài hát cách mạng đầu tiên trong việc xây dựng lực lượng ^[13] . Những ca khúc được phổ biến rộng rãi nhất là từ nhóm Đồng Vọng của Hoàng Quý và nhóm Tổng hội Sinh viên của Lưu Hữu Phước từ những năm 1940. Trong thời gian này, một số nhạc sĩ của ban Lưu Ly và Tricea cũng đóng góp những ca khúc yêu nước. Trào lưu này là một phần của sự phản kháng lại văn chương và ca khúc ướt át lãng mạn quá mức; trào lưu phát huy được sức mạnh của mình trong chương trình Hướng đạo sinh và từ phong trào thể dục thể thao được lập ra do chính phủ Vichy Pháp trong hoàn cảnh Nhật đã xâm chiếm Việt Nam. Thanh niên có tinh thần yêu nước cũng tổ chức những cuộc đi bộ và đi xe đạp đường dài du khảo về những di tích lịch sử ^[14] .

Mặc dù hầu hết chúng không được ghi âm hay trình diễn trên sân khấu âm nhạc ngày nay, những bản hành khúc và bài ca ấy đã gây một ấn tượng mạnh mẽ lúc đó trong số những người Việt Nam đang khao khát độc lập cho đất nước mình. Ca khúc Tiến quân ca của Văn Cao năm 1945 đã trở thành quốc ca của Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Tiếng gọi thanh niên của Lưu Hữu Phước với việc đổi lời một số chỗ, đã trở thành quốc ca sau này của Nam Việt Nam với tên gọi Tiếng gọi sinh viên. Một tác giả quan trọng khác của trào lưu này là Đỗ Nhuận đã viết những ca khúc đầu tiên trong một nhà lao Pháp ^[15] .

Văn Chung	Lê Yên	Doãn Mẫn

Đặng Thế Phong	Nguyễn Xuân Khoát	Lê Thương

Lưu Hữu Phước	Văn Cao	Hoàng Quý

Đỗ Nhuận

Cả hai dòng ca khúc lãng mạn và ca khúc yêu nước tiếp tục cho đến năm 1954 khi Hiệp định Geneva chia đất nước làm hai miền. Từ năm 1946, nhiều nhạc sĩ đã lên chiến khu và viết ca khúc kháng chiến của Việt Minh chống Pháp. Trong vùng đô thị Pháp tạm chiếm, cả hai dòng nhạc yêu nước và lãng mạn tiếp tục được trình diễn trên đài phát thanh, trong vũ trường và quán rượu. Năm 1950, tạp chí Việt Nhạc của đài phát thanh Hà Nội đã xuất bản một danh mục hơn 300 ca khúc Việt Nam họ đã phát thanh gồm cả những bài hát lãng mạn và những bài hát mới được sáng tác dành cho những người lính kháng chiến trong rừng núi. Vào lúc chấm dứt hoạt động vào năm 1954, họ đã phát thanh được hơn 2000 bài của hơn 300 tác giả ^[16] .

Trong khi trào lưu của những ca khúc ảnh hưởng Tây phương mới đã châm được chất cháy khắp các đô thị và trong giới thanh niên có học, nó lại không được các trí thức phong kiến cũ ưa thích và bị họ chống đối, cũng như bị những người dân nghèo và nông dân bỏ qua ^[17] . Một nhà phê bình đương thời viết năm 1942 trong tạp chí tiếng Pháp Indochine như sau:

Thanh niên thành phổ và các tỉnh lỵ, nhất là các sinh viên, hoàn toàn làm ra vẻ như đó là những bài hát của nước mình và chỉ mê hoặc chạy theo những bài hát của Tây. Họ sợ bị xem như kỳ cục, hay là kẻ thộn nếu ngâm nga những bài dân ca Việt Nam của họ.

Ông ta buộc tội:

... phim ảnh và nhạc Pháp, hoạt động hướng đạo với những bài hát vui vẻ của mình, âm nhạc của những nước láng giềng, và cuối cùng những bài hát được chính những nghệ sĩ của chúng ta sáng tác sẽ làm mất đi những bài hát cũ ^[18] .

Mặc dù có sự báo động như thế, một số lớn nhạc sĩ của những bài tân nhạc đã nghiên cứu nhạc cụ cổ truyền khi họ còn nhỏ. Nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát, một trong những người Việt Nam đầu tiên tiếp thu giáo dục âm nhạc Tây phương, đã dành một phần lớn trí lực cho việc ký âm và nghiên cứu dân ca Việt Nam, như hát chèo, một loại hình ca kịch phổ biến của miền Bắc, và hát ả đào, một lối hát thính phòng truyền thống tao nhã. Phạm Duy rất nổi tiếng về nghiên cứu dân ca và là một tác giả của nhiều bài dân ca mới ^[19] .

Cái tên sớm nhất của thể loại mới này là nhạc cải cách ^[20] . Một lý do để “cải cách” là vị trí thấp kém của âm nhạc ở Việt Nam. Từ thời phong kiến người ta đã gọi giới trình diễn bằng cụm từ “xướng ca vô loại”. Để tránh khỏi những đánh giá như thế từ xã hội, những người Việt có học thức thường thưởng thức nhạc thính phòng ở tư gia, gọi là nhạc tài tử. Thẩm Oánh mô tả nhóm Lưu Ly của mình như là một hội tài tử như thế, rõ ràng là nhằm tránh những tiếng chê trách mà xã hội gán cho những người biểu diễn chuyên nghiệp ^[21] . Trước buổi biểu diễn của Nguyễn Văn Tuyên năm 1938, những nhạc sĩ khác có lẽ đã do dự trong việc giới thiệu những bài hát của mình vì tiếng tiêu cực đó. Nguyễn Văn Tuyên có khả năng đi vòng qua khó khăn này bởi vì có Thủ hiến Pháp hỗ trợ.

Thẩm Oánh, năm 1952, khi phát biểu về sự “tiến hoá” của âm nhạc Việt Nam đã đề nghị khán giả của mình quan tâm đến địa vị cao hơn của âm nhạc và sự phát triển của những hình thức âm nhạc mới ở Âu, Mỹ và những nước láng giềng châu Á. Nhấn mạnh vào việc âm nhạc như một thứ căn bản để xác định mức độ trí tuệ của người dân, ông khẳng định tầm quan trọng của trào lưu tân nhạc để phát triển âm nhạc Việt Nam đến mức có thể đem lại sự kính trọng cho đất nước ^[22] .

Trong những năm gần đây, những ca khúc này được gọi là nhạc tiền chiến. Tên gọi này có thể được sinh ra phỏng theo tên thơ tiền chiến, dùng ở Nam Việt Nam sau 1954. Mặc dù các nhà nghiên cứu lịch sử âm nhạc Việt Nam cho thời kỳ nhạc tiền chiến chấm dứt vào năm 1946 hay 1947 khi bắt đầu cuộc chiến tranh với người Pháp, một số ca khúc tiếp tục thể loại này vẫn được viết cho đến 1954 ^[23] . Trong khi chúng tiếp tục tìm được một tầng lớp khán giả ái mộ ở miền Nam, những bài hát nhạc tiền chiến mặc dù không bị cấm một cách rõ ràng nhưng vắng bóng khỏi sân khấu và làn sóng phát thanh miền Bắc từ 1954 cho đến tận những năm 1980.

Một số nhạc sĩ miền Nam tôi đã gặp và hỏi họ về sự thông dụng của cái tên “nhạc tiền chiến”. Một người đã hỏi “cuộc chiến nào? Chúng tôi phải chiến đấu quá nhiều cuộc chiến tranh”. Một sự hiệu đính mang tính chính thống tôi nghe được, gọi những
bài hát này là “dòng âm nhạc lãng mạn trước Cách mạng tháng Tám” ^[24] . Nhưng dù gọi ra sao, những bài hát này tiếp tục phổ biến trong người Việt, cả ở ngoài nước và ở Việt Nam, đặc biệt trong số thế hệ lớn tuổi hơn. Chúng được biểu diễn khá đều đặn ở phòng nhạc Hội Nhạc sĩ Việt Nam ở Hà Nội dưới tên gọi Nhạc trữ tình. Năm 1994 Hội Nhạc sĩ đã có một chương trình kỷ niệm “Nửa thế kỷ bài hát Việt Nam”, những bài hát này đã được giới thiệu rất trân trọng ^[25] .

Những bài hát nhạc tiền chiến mang trong đó một không khí hoài hương, có lẽ là tình quê hương của một thời kỳ Việt Nam vẫn còn thống nhất, thời kỳ trước khi 20 năm chiến tranh. Sau 1954, đất nước chia làm hai miền với hai chế độ khác nhau hoàn toàn. Vào lúc này một số tác giả nhạc tiền chiến đã vào Nam, và một số khác ở lại miền Bắc. Hầu hết các tác giả ở miền Bắc ngừng sáng tác theo lối cũ hoặc hướng đến sáng tác phục vụ chế độ và cổ vũ xây dựng đất nước, đấu tranh cách mạng. Những nhạc sĩ ở miền Nam tiếp tục viết những bài hát lãng mạn. Từ khi Việt Nam thống nhất vào năm 1975, văn hoá đất nước tiếp tục phân chia giữa trong nước và những cộng đồng hải ngoại. Vào thời điểm đó, nhiều tác giả đã di cư đến những nước phương Tây như Mỹ, Úc, châu Âu… Cho dù những khác biệt giữa hai cộng đồng còn tiếp tục đến nay, nhạc tiền chiến là một trong số ít những thể loại ca khúc phổ thông được nghe thấy cả trên sân khấu ở trong nước cũng như ở hải ngoại.


Tài liệu tham khảo:

Doãn Mẫn. 1984. Góp phần tìm hiểu sự hình thành nền âm nhạc cải cách Việt Nam, Hà Nội: Viện Âm Nhạc.

Đào Trọng Từ. 1984. "Renaissance of Vietnamese Music," in Essays on Vietnamese Music, Đào Trọng Từ, Huy Trân and Tú Ngọc, ed. Hanoi: Foreign Languages Publishing House, 96-161.

Gibbs, Jason. 2003-2004. "Our Songs, the West's Songs: The Introduction of Western Popular Song in Vietnam before 1940" (Bài Ta, Bài Tây: Sự giới thiệu của ca khúc phổ thông Tây phương ở Việt Nam trước 1940) Asian Music (Âm nhạc Châu Á) 35/1 (Fall/Winter), 57-83. Đọc tại IASMP (Hội nghị thường niên của Hiệp hội nghiên cứu quốc tế về âm nhạc phổ thông), ở Pittsburgh, PA, 30 tháng Mười, 1997.

Jamieson, Neil L. 1993. Understanding Vietnam (Tìm hiểu Việt Nam) Berkeley: University of California Press.

Lê Thương. 1971. "Thời tiền chiến trong tân nhạc (1938-1946)" trong Tuyển tập Nhạc Tiền
chiến. Saigon: Kẻ sĩ Xuất bản, 1971, 62-70.

Lê Mộng Bảo. 1995. "Các dòng ca khúc Việt nam trước và sau 1945 qua các giai đoạn," Nghệ thuật (Montreal) 13 (tháng 3), 38-39; 14 (tháng 4), 28-29.

Lê Tuấn Hùng. 1991. "The Dynamics of Change in Huế and Tài Tử Music of Vietnam between c. 1890 and c. 1920," (Working Paper 67; Clayton, Victoria, Australia: The Centre of Southeast Asian Studies, Monash University).

Mai Văn Lương. 1942. "La chanson annamite," Indochine hebdomidaire 78 (25 février), 7-11.

Marr, David G. 1981. Vietnamese Tradition on Trial, 1920-1945 (Truyền thống Việt Nam trong thể nghiệm, 1920-1945). Berkeley: University of California Press, 1981), 142-189.

Nettl, Bruno. 1985. The Western Impact on World Music: change, adaptation and survival (Tác động Tây phương trong âm nhạc Thế giới: thay đổi, thích nghi và tồn tại) New York: Schirmer.

Nguyễn Văn Tuyên. 1994. "Những ngày đầu tân nhạc," Âm Nhạc 15/3-5, 5.

Nguyễn Xuân Khoát. 1979. “Ôn lại quãng đường sáng tác Âm nhạc của tôi," Nghiên cứu Văn hoá
Nghệ thuật số 2, 20-34; 73.

Phạm Duy.

• Musics of Vietnam. Carbondale: South Illinois Universit.
  
• Hồi ký: thời thÆ¡ ấu thời vào đời. Midway City, CA: Phạm Duy Cường Productions.
  
• Đường về Dân ca. Los Alamitos, CA: Xuân Thu.

Phạm Đức Lộc, biên soạn. 1986. Nhạc sĩ sáng tác Việt Nam, tập 1. Hà Nội: Hội Nhạc sĩ Việt Nam; Nhà xuất bản Văn Hóa.

Phan Thanh Nam. 1993. "Trọn đời vì sự nghiệp Âm nhạc dân tộc," Âm Nhạc số 4 (1993), 3-5.

Schafer, John C. 1993. "Pham Duy Ton: Journalist, Short Story Writer, Collector of Humorous Stories" (Phạm Duy Tốn: Nhà báo, Nhà văn viết truyện ngắn, Nhà sưu tầm truyện cười), Viet Nam Forum (Diễn đàn Việt Nam) 14 (1993), 103-124

Thẩm Oánh.

• 1948. "Lịch trình tiến hoá của Âm nhạc cải cách," Nhạc Việt 4 (1 tháng 10), 2; 17.
  
• 1953. "Sức tiến triển của nền Việt nhạc," Văn Hoá Nguyệt San 13 (Tháng 5-6), 244-248; 253-258.
  
• 1963. "Bách Khoa phỏng vấn giá»›i nhạc sÄ©: Thẩm Oánh," Bách Khoa 156 (1 tháng 7), 92-100.

Thuy Loan. 1993. Lược sử Âm nhạc Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Âm Nhạc.

Tô Vũ, Chí Vũ, Thụy Loan. 1977. "Âm nhạc phương Tây đã nhập vào Việt Nam như thế nào?" Nghiên cứu Văn hoá Nghệ thuật 4/4 (1977), 78-90.

Trương Bình Tỏng. 1997. Nghệ thuật Cải lương: những trang sử. Hà Nội: Viện Sân Khấu, 1997.

Trương Đình Cử. 1960. "Bàn về sự phát triển của nền Tân nhạc Việt Nam," Bách Khoa 73 (15 tháng 1), 92.

Võ Đức Thu. 1963. "Bách-Khoa phỏng vấn giới nhạc sĩ: Võ Đức Thu," Bách khoa 151 (15 tháng 4), 101-106.


Bản tiếng Việt © 2006 talawas

---

^[1]Marr 1981, 142-189 mô tả sự phát triển của học vấn ở Việt Nam.
^[2]Phạm Duy 1989, 14. Thông tin thêm về người cha của Phạm Duy, xem Schafer 1991.
^[3]Jamieson 1993, 100-101.
^[4]Nettl 1985, 11. Tô Vũ, Chí Vũ, Thụy Loan 1977, 79-80.
^[5]Trương Bình Tỏng 1997, 47; 64; 66. Nguyễn Văn Tuyên 1994, 5.
^[6]Tô Vũ, Chí Vũ, Thụy Loan 1977, 82; 88. Trương Đình Cử 1960, 92. Phạm Duy 1989, 97-100, kể về một số những bài hát Pháp và ca sĩ phổ thông cuối những năm 1930.
^[7]Gibbs 2003-4.
^[8]Thông tin tiểu sử trích dẫn từ Nguyễn Văn Tuyên 1994.
^[9]Lê Thương 1971, 63.
^[10]Võ Đức Thu 1963. Trao đổi với Lê Yên, Hà Nội, tháng Sáu 1995. Trao đổi với Hoàng Trọng, Mountain View, California, 21 tháng Sáu, 1996. Tô Vũ, Chí Vũ, Thụy Loan 1977, 86.
^[11]Lê Thương 1971, 63-64. Phạm Duy 1989, 153-154; 240. Cũng xem Thẩm Oánh 1953, 255-256. Về câu chuyện của nhóm Myosotis, xem Doãn Mẫn 1984.
^[12]Phạm Duy 1989, 226-372.
^[13]Đào Trọng Từ 1984, 103. Thụy Loan 1993, 101-104.
^[14]Về hoạt động thời chính phủ Vichy của Pháp, xem Marr 1981, 80-81.
^[15]Phạm Đức Lộc 1986, 125.
^[16]Xem tạp chí Việt Nhạc 33-34-35 (8.2 đến 16.3, 1950) để xem bảng danh mục ca khúc được phát thanh trên đài Hà Nội. Thẩm Oánh 1963.
^[17]Nhạc sĩ và nhà xuất bản nhạc Lê Mộng Bảo kể rằng phải giấu người cha, một nhạc công cổ truyền nghiệp dư, việc mình chơi đàn mandolin và hát những bài hát mới với bạn bè. (Trao đổi, 3.2.1996). Nhạc sĩ và nhạc công Vũ Chấn kể rằng cha mình cấm chơi nhạc Tây để không làm ô danh gia đình (Trao đổi, 29.5.1996).
^[18]Mai Văn Lương 1942, 7.
^[19]Một số nỗ lực của Nguyễn Xuân Khoát trong việc nghiên cứu và dành tâm huyết cho âm nhạc dân gian được ghi lại trong bài viết của Phan Thanh Nam 1993, 3-5. Nhạc sĩ thảo luận về phương pháp sáng tác của mình trong bài “Ôn lại quãng đường sáng tác Âm nhạc của tôi", Nguyễn Xuân Khoát 1979, 20-34; 73. Xem Phạm Duy 1975. Trong bản Đường về Dân ca (Phạm Duy 1990), ông mô tả ảnh hưởng dân ca trong tác phẩm của mình.
^[20]Theo Phạm Duy 1989, 151, nhà thơ Nguyễn Văn Cổn, người viết lời cho những ca khúc đầu tiên của Nguyễn Văn Tuyên, là người đề ra cái tên nhạc cải cách.
^[21]Lê Tuấn Hùng 1991, 3. Thẩm Oánh 1948, 2.
^[22]Bài phát biểu của ông ở Bộ Quốc gia Giáo dục tại Đại học Hà Nội 4.12.1952, sau in thành Thẩm Oánh 1953, 244-245.
^[23]Lê Thương 1971, 62-70. Lê Mộng Bảo 1995.
^[24]Phỏng vấn Nguyễn Ngọc Oánh, 12.6.1995.
^[25]Xem số đặc biệt Âm Nhạc số 3, 4, 5 (1994), 83-90 về chương trình này.

Nguồn: “Nhac Tien Chien: The Origins of Vietnamese Popular Song”, đọc tại Hội âm nhạc dân tộc học (Society for Ethnomusicology), Northern California Chapter, Davis, California, tháng 2, 1996.

Blackmore's Night- Village Lanterne

Album mới ra của Blackmore's Night.

Review trên báo Thanh Niên. Album này nghe dễ chịu, vẫn nhưng âm thanh xa vắng của một thời đã mất, nhưng không cảm thấy nhiều ấn tượng như lần đầu tiên nghe Blackmore's Night, sau vụ đạo nhạc khi xưa.

Thủ tướng giữ bản thảo cho nhà triết học

TT - “Ròng rã suốt gần 30 năm, từ khi rời chiến khu Việt Bắc về thủ đô (10-1954) đến khi mất, Trần Đức Thảo đều đặn và cẩn thận gửi tất cả những gì mình viết cho ông Phạm Văn Đồng. Thủ tướng đọc hết rồi giao cho tôi cất giữ. Ông dặn: phải bảo quản cẩn thận, để đến khi có điều kiện thì cho dịch và công bố”. - Việt Phương.

Người trong cuộc:

- Ông Phạm Văn Đồng có tiếng tốt là người tốt bụng, liêm khiết và có tâm nhưng cũng bị một số người trách là nhu nhược.

- Ông Việt Phương là tác giả bài thơ có câu "Trăng Trung Hoa tròn hơn trăng nước Mỹ. Đồng hồ Liên Xô tốt hơn đồng hồ Thuỵ Sĩ", mỉa mai pha lẫn ngậm ngùi về cái thời mà trong bài này, ông gọi tên là "tập đại thành" của "sự giáo điều chân thực".

- Ông Trần Đức Thảo là một nhà triết học nổi danh khi còn trẻ (có thể là nhà triết học duy nhất của Việt Nam?) và một ông già lẩn thẩn và "ngây thơ" khi không còn trẻ.

Đọc bài này trên Tuổi trẻ không khỏi ngậm ngùi về một tài năng hiếm hoi của người Việt trong thế kỷ 20 đã bị bỏ lỡ.

" * Nhưng thưa ông, vậy tại sao nhà triết học trong sáng đến mức ngây thơ ấy lại chịu sự oan khuất đến hết cuộc đời như vậy, một nỗi oan khuất mà một vị thủ tướng cũng chỉ có thể che đỡ và xoa dịu chứ không giải tỏa hoàn toàn được?

- Trần Đức Thảo có lần nói với Thủ tướng: “Tạp chí Triết Học của VN toàn là chính trị, chẳng có chút triết học nào trong đó cả”. Thủ tướng cũng phải công nhận điều đó. Thời Trần Đức Thảo sống và nghiên cứu sau 1954, xã hội chúng ta là một xã hội đặc biệt mà nguyên nhân gây ra những bi kịch cho những trí thức như Trần Đức Thảo có khi không hẳn là sự độc ác hay ghen ghét của cá nhân hay thế lực nào đó.

Nguyên nhân chính, theo tôi, là sự giáo điều chân thực. Chính vì chân thực nên chúng càng khủng khiếp. Cái giáo điều ấy độc lập với nhân cách của mỗi người. Có thể bản chất họ rất tốt nhưng khi đụng đến cái giáo điều của họ, họ trở nên đáng sợ. Và Trần Đức Thảo chính là một nạn nhân.

Nguyên nhân khác nữa là có những lực lượng ăn theo, không hề tin vào giáo điều ấy nhưng tung hô nó để tìm kiếm cơ hội cho mình. Đây chính là những kẻ phá hoại khủng khiếp nhất. Và một lực lượng thứ ba nữa là những người thiếu thông tin, thiếu kiến thức, không ở trong cuộc, một lòng một dạ tin theo những điều cấp trên nói, số đông nói.

Tất cả những lực lượng xã hội ấy làm thành một “tập đại thành” mà những thân phận trí thức như Trần Đức Thảo không thể hòa nhập được. Họ tất nhiên không thể hiểu được ông, mà ông cũng không bao giờ tìm cách làm cho họ hiểu mình. Ông cứ đơn độc một mình, lầm lũi với triết học của mình. Và đau xót cho chúng ta là ông không cho rằng đó là bi kịch nữa kìa. "

 

Catinat Cafe Sáng

Nhạc: Phú Quang
Lời: Phan Ngọc Thường Đoan

 

Những gương mặt lạ quen,
Những giọt cà phê đen đặc.
Anh ngồi một mình
Khuấy loãng thời gian

Buổi sáng muốn gọi em
Nắng vẫn còn mê ngủ,
Buổi sáng muốn gọi em
Gió lạnh lẽo chối từ.

Sáng nay ngồi một mình,
Với nỗi buồn xa vắng.
Từng giọt từng giọt đắng
Anh uống cạn lạ, quen.

Giọt Nắng Bên Thềm

Thanh Lam

Hoa vẫn hồng trước sân nhà tôi
Chim vẫn hót sau vườn nhà tôi
Giọt nắng bâng khuâng
Giọt nắng rơi rơi bên thềm
Bài hát bâng khuâng
Bài hát mang bao kỷ niệm
Những ngày đã qua

Lâu lắm rồi em không đến chơi
Cây sen đã lá bạc như vôi
Sỏi đá rêu phong
sỏi đá chưa quên chân người
Bài hát rêu phong
bài hát viết không nên lời
đã vội... lãng quên

Bài hát tìm trong nỗi nhớ từng ngày bình yên
Bài hát tìm trong ký ức cuộc tình đầu tiên
Trả lại cho tôi, trả lại cho em
Trả về hư không giọt nắng bên thềm

Hoa vẫn hồng trước sân nhà tôi
Chim vẫn hót sau vườn nhà tôi
Một sớm mai kia
Chợt thấy hư vô trong đời
Người vẫn đâu đây, người cũng đã như xa rồi
Chỉ là ... thế thôi

Khi thấy buồn em cứ đến chơi
Chim vẫn hót trong vườn đấy thôi
Chỉ có trong tôi ngày đã sang đêm lâu rồi
Bài hát cho em giờ đã hát cho mọi người
Để rồi lãng quên

Bài hát tìm trong khói thuốc từng giờ bình yên
Bài hát tìm trong lá biếc từng chiều hoàng hôn
Còn lại trong tôi, còn lại trong em
Chỉ là lung linh giọt nắng bên thềm
Trả lại cho tôi, trả lại cho em
Trả về hư không giọt nắng bên thềm

The Genius of Ray Charles

The Genius of Ray Charles

Up theo yêu cầu của em LinhMit

My old blog

Just an old link.

 

Đánh giá năng lực chính quyền ở tỉnh

Đánh giá năng lực chính quyền ở tỉnh
  
 Tỉnh Bình Dương dẫn đầu trong bảng xếp hạng về năng lực cạnh tranh
Nghiên cứu được xem là rộng lớn và công phu nhất về thái độ của doanh nghiệp đối với khả năng quản trị của chính quyền các tỉnh ở Việt Nam đã được công bố.
Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI năm 2006 thăm dò ý kiến của hơn 6300 công ty tư nhân Việt Nam ở toàn bộ 64 tỉnh thành, và được thực hiện bởi Phòng Thương mại Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Quỹ châu Á (Asia Foundation).

Đứng đầu trong bảng xếp hạng 2006 là tỉnh Bình Dương với 76.23 trên tổng số điểm 100, tiếp theo là Đà Nẵng (75.39) và Bình Định (66.49).

TP. HCM được đánh giá là có tiến bộ so với năm trước đó và xếp thứ bảy (63.39), nhưng thủ đô Hà Nội tiếp tục bị giới doanh nhân trong nước than phiền, và chỉ xếp thứ 40 (50.34).

Chỉ số PCI, cuộc 'sát hạch' về môi trường kinh doanh các tỉnh, thành, lần đầu tiên công bố năm 2005 với kết quả khảo sát ở 42 tỉnh. Năm nay, nghiên cứu được mở rộng tới toàn bộ 64 tỉnh thành trên toàn quốc Việt Nam.

Đánh giá

Điều tra PCI 2006 bổ sung thêm hai chỉ số đánh giá về đào tạo lao động và thiết chế pháp lý.

 Trong năm thứ hai liên tiếp, tỉnh Bình Dương được xếp đứng đầu bảng xếp hạng, thể hiện sự tín nhiệm của các công ty trong nước khi đầu tư tại đây.

Chỉ số PCI khi được công bố lần đầu vào năm 2005 đã gây nhiều bàn tán và cả tranh cãi. Tuy nhiên, có vẻ một số tỉnh, thành không bỏ qua những nhận xét trong nghiên cứu và có nỗ lực cải tiến.

Tỉnh Hà Tây năm ngoái đứng cuối bảng xếp hạng. Sau một năm, chính quyền ở đây đã có một số biện pháp cải thiện môi trường đầu tư, chẳng hạn Chủ tịch UBND tỉnh bố trí lịch tiếp DN hàng tuần; thông tin liên quan đến đầu tư phải được công khai.

Kết quả, trong bảng xếp hạng năm nay, Hà Tây nhích lên vị trí 62 (40.73 điểm), trên Dak Nông và Lai Châu.

Một điểm gây khó hiểu và các tác giả báo cáo cũng nói là khó trả lời, đó là việc thủ đô Hà Nội bị các công ty tham gia trả lời khảo sát đánh giá thấp, và chỉ xếp thứ 40.

Báo cáo nói các nhà đầu tư nước ngoài đang quan tâm Hà Nội, thể hiện qua một bài báo mới đăng đầu tháng Năm của tạp chí Time Asia.

Thế nhưng, suy nghĩ của những người kinh doanh trong nước có vẻ hơi khác, đánh giá thấp Hà Nội trong mọi chỉ số - duy nhất chỉ số về tính Minh bạch là có tăng lên.

Báo cáo nói chính sự sụt giảm trong đánh giá của các doanh nghiệp, chứ không phải thay đổi trong phương pháp nghiên cứu, đã dẫn đến điểm thấp của Hà Nội.

Top 10 trong Chỉ số PCI 2006

Bình Dương 76.23 điểm / 100

Đà Nẵng 75.39

Bình Định 66.49

Vĩnh Long 64.67

Đồng Nai 64.64

Lào Cai 64.11

TP. HCM 63.39

Vĩnh Phúc 61.27

An Giang 60.45

Cần Thơ 58.30

Trong 10 tỉnh thì miền Bắc có 2 (Lào Cai và Vĩnh Phúc), miền Trung có 2  (Đà Nẵng, Bình Định), còn lại là miền Nam. Xem ra đúng là Hà Nội, với vị trí 40 không phải là nơi để sống và làm việc rùi.

Một lộ trình dân chủ hoá

Bài phát biểu của GS Phan Đình Diệu tại Hội nghị góp ý kiến vào Dự thảo Báo cáo chính trị của Đại hội X Đảng CSVN do UBTƯ Mặt trận Tổ quốc VN tổ chức, Hà nội, 14-2-2006.

Nội dung nói chung cũng không có gì đặc biệt, toàn là những điều nhiều người biết và nghĩ nhưng không có mấy người dám nói, nhất là nói một cách công khai. Ở Việt Nam hiện thời trong giới trí thức chắc có được ông Phan Đình Diệu và ông Nguyễn Quang A, thêm ông Nguyên Ngọc nữa là dám nói mạnh thế? Nhưng thấy ông Quang A và ông Nguyên Ngọc còn hay phát biểu trên báo chí trong nước còn ông Phan Đình Diệu hầu như không (được?) phát biểu bao giờ.

 

Cháu vẽ ông mặt trời

Nhân dịp 1/6

Cháu vẽ ông mặt trời- album Hồng Nhung.

Giọng cô Hồng Nhung nghe hơi điêu (như mọi khi) nhưng thôi, nghe tạm. Có bài "Lời chào" Hồng Nhung hát khi còn bé nghe hay phết, giọng ngây thơ. Nghe bài này lại nhớ tới mấy chương trình thiếu nhi trên Đài tiếng nói Việt Nam ngày xưa.

 

Ảnh nhà mới

Up theo yêu cầu của em MA

 

Phòng khách : Úi trời, up lên mới để ý thấy có cải hộp gì chuỳnh uỳnh giữa phòng khách.

Cửa sổ

Trước nhà

Sexual attraction: the magic formula

Interesting article

Sexual attraction: the magic formula

Tóm tắt và bình loạn:

Mating căn cứ vào cả phần conscious và sub-conscious

Trong phần conscious, cả men lẫn women đều hướng tới các yếu tố: beauty, brains and resources, vì đó là những đặc điểm cho thấy good genes, có thể truyền lại cho thế hệ sau. Tuy nhiên vì cuộc tìm kiếm mates cũng là một sự lựa chọn có chi phí nên người ta sẽ có xu hướng tìm kiếm những người tương hợp với mình về độ hấp dẫn, thông minh, hay khả năng thành đạt. Love có tác dụng như là một thứ cam kết, làm giảm công sức và phí tổn của việc tìm kiếm cũng như bảo đảm cho việc nuôi dạy con cái. Như vậy là ở đây love cũng là một sự compromise, bạn sẽ phải hy sinh những potentials of better genes for kids để có thêm sự an toàn và giảm thời gian tìm kiếm.

Trong phần sub-conscious, người ta lại có xu hướng tìm những người có bộ genes có tên là "major histocompatibility complex (MHC), which plays a critical role in the ability to fight pathogens" khác biệt, vì sự kết hợp giữa các bộ genes MHC khác nhau sẽ tốt hơn cho khả năng chống bệnh tật của con cái. Và khứu giác đóng vai trò quan trọng trong việc giúp phụ nữ tìm ra những người có bộ genes MHC khác với mình (với điều kiện khi họ không sử dụng thuốc tránh thai). Đây chính là căn bản của cái gọi là sexual chemistry. Tuy nhiên, việc đánh giá sexual chemistry cũng thay đổi theo chu kỳ ... đối với phụ nữ. Thế nên đối với một cô gái, một anh chàng có thể rất hấp dẫn vào ngày này nhưng lại không hấp dẫn vào một tuần sau đó.

Một ý nữa là sex có thể dẫn tới love, như đã nói, có thể là do kết quả của việc phát triển love như là một công cụ giảm thời gian và công sức tìm kiếm cũng như để bảo đảm cho việc hợp tác nuôi dạy con cái. Nhưng cần cẩn trọng vì sex có thể làm lệch lạc intuition của bạn về một ideal partner !. Thế nên cần tin tưởng vào intuition trước sex chứ không phải là sau đó (love blinds).

"Having sex can also complicate the way you perceive a potential partner. After sex, the brain releases oxytocin, which results in the warm, companionable feeling of love and the creation of the social bonds that facilitate co-operative child-rearing. Watch out: sex on a whim can lead to feelings of love for a person who is entirely wrong for you"

Vậy quy tắc chọn lựa thế nào khi người ta phải cân bằng giữa mong muốn và khả năng, giữa cost và benefit của công việc tìm kiếm. Công thức đã được các vị tiền bối nước Việt tổng kết bằng câu "yêu 100, chọn 10 lấy 1" nay đã được chứng thực về mặt khoa học. Tất nhiên ý nghĩa thực tế không phải ở chỗ yêu 100 mà người ta sẽ scan để so sánh và chọn lựa ở tỷ lệ khoảng 1/10 trong số những người khác phái tiềm năng.

"The researchers found that the optimum proportion of possible mates to “examine” before setting your aspirations and making your choice is a mere 9% — so at a party with 100 possible mates, it’s best to study only the first nine you randomly encounter before you choose. Examining fewer means you won’t have enough information to make a good choice, examining more makes it likely you’ll pass the best mate by. No doubt the models underestimate the complexity of real mate choice, but the fundamental insight is clear: don’t search indefinitely before choosing, lest you miss out on all the good mates or run out of time altogether. "

Chính vì thế mà ở bên Tây hay có hình thức group date, chẳng hạn có 20 người nam và 20 người nữ gặp nhau, mỗi người sẽ có chừng vài phút để nói chuyện với một người khác phái, sau đó chuyển sang người kế tiếp một cách luân phiên. Trong cuốn "Blink: The Power of Thinking without Thinking" của Gladwell, tác giả nhận xét là kết quả dating thường liên quan rất chặt chẽ với ấn tượng chỉ trong 3 phút nói chuyện đó. Tức là nếu bạn cảm thấy có chemistry với một người chỉ sau 3 phút tiếp xúc trong một dating thì nhiều khả năng bạn sẽ phù hợp với người đó. Ngược lại thì sẽ rất khó, trừ khi bạn phải compromise bản thân rất nhiều.

Tóm lại là:

"Who we fall for is determined by a mix of factors, some of which we are aware of, some of which we experience indirectly. Happenstance can play a significant role, especially if we meet someone just after calibrating our aspirations, or at a particular stage of the hormonal cycle. There may be that special someone out there — but they’re not necessarily the only one."

Tình yêu đôi khi cũng là một sự tình cờ. Có thể có Mr/Ms Right cho bạn nhưng không có nghĩa đó là người duy nhất. Một người bạn gặp vào right time, rịght place rất có thể sẽ thành the right one cho bạn. Hay là ngược lại, nói theo kiểu 2046, " Love is a matter of timing. No interest to meet the right person too soon or too late".

Công đoàn : « hữu danh vô thực ! »

Công đoàn : « hữu danh vô thực ! »

Theo những thống kê chưa đầy đủ của Tổng liên đoàn lao động Việt Nam (TLĐLĐ), chỉ trong ba tháng đầu năm 2006 đã xẩy ra 197 cuộc đình công, tức nhiều hơn cả năm 2005 về số vụ lẫn số người lao động tham gia. Xét về mặt pháp luật lao động, tất cả các cuộc đình công này -cũng như 1000 cuộc đình công xẩy ra từ năm 1995 (năm ban hành bộ luật lao động) đến năm 2005 - đều là « bất hợp pháp » theo nghĩa không do công đoàn lãnh đạo và tổ chức [Diễn Đàn số 159 và 160].

Thừa nhận tình trạng đó, bản báo cáo mới đây của TLĐLĐ giải thích rằng một trong những nguyên nhân là « công đoàn cơ sở còn yếu kém, mờ nhạt nên không đại diện, không bảo vệ được quyền lợi cho người lao động ». Chủ tịch TLĐLĐ Cù Thị Hậu, thẳng thắn hơn, cho rằng « cơ chế của chúng ta không cho phép công đoàn đứng ra bảo vệ công nhân » [Thời báo Kinh tế Sài Gòn 16.3.06]. Trưởng ban pháp luật TLĐLĐ Lê Thanh Khương môt tả cơ chế này như sau. Một mặt, chủ tịch của công đoàn cơ sở là thành viên của ban giám đốc doanh nghiệp, thực chất là thuộc về giới chủ : « Người làm chủ tịch công đoàn lại đồng thời là phó giám đốc hoặc quản đốc phân xưởng, thậm chí còn là giám đốc điều hành, ăn lương của ông chủ 5 triệu, 6 hay 7 triệu, thậm chí có người tôi biết được trả tới 15 triệu. Luôn luôn bên cạnh ông chủ thì làm gì họ có thể hy sinh quyền lợi của mình để bảo vệ người lao động ». Mặt khác, muốn tổ chức đình công, công đoàn cơ sở phải báo cáo trước đó với đảng bộ Đảng cộng sản của doanh nghiệp : « Đảng bộ là ai ? Bí thư là ai ? Thường là giám đốc với phó giám đốc. Chính cơ chế ‘vừa đá bóng vừa thổi còi’ này khiến công đoàn không thể tổ chức đình công » [Vietnamnet 27.3.06].

Một cuộc điều tra do Viện lao động xã hội thực hiện trong 24 doanh nghiệp cho biết chỉ có 16 % người lao động nghĩ rằng công đoàn có một vai trò trong giải quyết tranh chấp lao động. Một nghiên cứu khác của tổ chức Mêkong Economics trong ngành dệt may cho thấy hoạt động chủ yếu của công đoàn là cung cấp cho người lao động những « dịch vụ xã hội » : tặng quà vào các dịp lễ lớn (Tết, Ngày phụ nữ, Ngày thiếu nhi...), sinh hoạt văn hoá, thể thao, du lịch hay cho vay tiền không có lãi suất. Trong một cuộc hội thảo của TLĐLĐ với Tổ chức lao động thế giới (ILO) đầu tháng 4 vừa qua ở Thành phố Hồ Chí Minh, các chuyên gia của ILO có đề nghị với TLĐLĐ tìm giải pháp giảm thiểu các cuộc đình công « tự phát » trong sự cải thiện quan hệ lao động, hoá giải những tranh chấp giữa chủ nhân và người làm công bằng cách « tăng cường đối thoại xã hội » trong một cơ chế ba bên gồm công đoàn, giới chủ và nhà nước. Các chuyên gia của TLĐLĐ đều tán thành giải pháp này nhưng cho biết nó khó khả thi ở Việt Nam, bởi vì « cả công đoàn, phòng thương mại và công nghiệp, liên minh các hợp tác xã đều là của nhà nước, lấy gì... ‘đối thoại xã hội’ ? » [Lao Động 5.4.06].

Để công đoàn không còn « hữu danh vô thực », ở nhiều cuộc hội thảo khác, lãnh đạo TLĐLĐ có đề xuất một cơ chế mới theo đó « cán bộ  của công đoàn cơ sở ăn lương của tổ chức công đoàn, không kiêm nhiệm » trọng trách khác trong doanh nghiệp và, « ở cấp trung ương, TLĐLĐ cũng phải trở thành một tổ chức có tính độc lập bảo vệ quyền lợi của người lao động » [Thời báo Kinh tế Sài Gòn 16.3.06]. Nếu quả như vậy thì, sau hơn mười năm đứng ngoài các cuộc đình công đấu tranh đòi quyền lợi của người lao đông, công đoàn có một bước đầu đổi mới tư duy đáng chú ý.

Luật về đình công : « công cụ không chế người lao động ! »

Có thể nắm bắt chiều hướng nói trên trong quyết định vừa qua của TLĐLĐ bác bỏ dự án của chính phủ sửa đổi bộ luật lao động và kiến nghị yêu cầu quốc hội không thông qua dự luật đó « vì nó sai cơ bản từ phương pháp luận, giống như kiểu ‘nhức đầu’ lại kê thuốc... ‘tiêu chảy’ ». Phải nói rằng chính phủ đã trình Uỷ ban thường trực quốc hội một dự án sửa đổi luật khó hiểu nổi : Sau khi xác nhận rằng hầu hết các cuộc đình công từ 10 năm qua xuất phát từ chỗ người sử dụng lao động vi phạm những qui định của luật lao động, đẩy người lao động sử dụng hình thức đình công để đấu tranh bảo vệ quyền của mình, tờ trình của bộ trưởng lao động-xã hội Nguyễn Thị Hằng lại chủ trương duy trì qui định không cho phép người lao động bảo vệ « quyền » (quyền lợi do pháp luật qui  định) bằng đình công, mà chỉ được giải quyết loại tranh chấp đó ở hội đồng hoà giải và toà án. Quyền đình công của người lao động chỉ dành cho những tranh chấp về « lợi ích » (lợi ích cao hơn các qui định của luật pháp). Theo đánh giá của ông Lê Thanh Khương (trưởng ban pháp luật TLĐLĐ), « dự án luật chỉ chăm chú sửa thủ tục đình công về ‘lợi ích’ chưa từng xảy ra ở Việt Nam, nghĩa là... ‘lạc đề’ vì nó không liên quan gì đến hơn 1.000 cuộc đình công vừa qua » [Lao Động 17.3.06]. Hay như công đoàn Tổng công ty dệt may nhận định, người lao động tiếp tục bị « đặt ra ngoài vòng pháp luật khi đấu tranh đòi quyền lợi » mà pháp luật đã qui định [Lao Động 20.3.06].

Hơn thế nữa, ông Nguyễn Duy Vy (phó trưởng ban pháp luật TLĐLĐ) cho biết bộ trưởng Nguyễn Thị Hằng còn chuẩn bị trình c
hính phủ một nghị định, theo đó người lao động tham gia đình công không hợp pháp sẽ bị phạt tiền từ 200.000-500.000 đồng [Vietnamnet 14.3.06]. Trong khi ấy thì nhà nước để cho tình trạng giới chủ xâm phạm quyền của người lao động trở nên phổ biến và kéo dài : đội ngũ thanh tra lao động, mà nhiệm vụ là phát hiện và xử lý những sai phạm trong doanh nghiệp, không những quá mỏng mà hầu như chỉ tiếp xúc với giới chủ. Trong điều kiện đó, theo ông Lê Thanh Khương, các qui định về dình công trong bộ luật lao động, vô hình trung, « trở thành công cụ dùng để khống chế người lao động » [Lao Động 17.3.06]

Trong tranh chấp về quyền, TLĐLĐ đòi bộ luật lao động phải qui định người lao động có quyền đình công, hay chí ít « quyền ngưng việc », khi người sử dụng lao động không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình [Lao Động 4.3.06]. Công đoàn Tổng công ty dệt may còn khẳng định : « Chừng nào quyền chính đáng của người lao động được quy định trong các văn bản pháp luật hiện hành còn bị người sử dụng lao động vi phạm ; chừng nào cơ quan quản lý nhà nước còn không ngăn chặn, chế tài kịp thời thì người lao động còn tiếp tục đấu tranh đòi quyền » [Lao Động 20.3.06]. Không những thế, người lao động đã bắt đầu biết sử dụng luật lao động để đấu tranh, và một lãnh đạo công đoàn báo trước : « Nếu yêu cầu của chúng tôi không được giải quyết, chúng tôi sẽ vẫn vào làm, nhưng cứ tới đợt cao điểm giao hàng chúng tôi sẽ đồng loạt tự ý nghỉ việc bốn ngày, rồi đi làm lại. Để xem lúc đó công ty có thỏa thuận lại không. Công ty không thể đuổi việc vì luật qui định tự ý bỏ việc năm ngày mới xử lý được » [Tuổi Trẻ 8.3.06]

Qua các hội nghị công đoàn vừa qua, người ta còn được nghe ý kiến cho rằng, ở những doanh nghiệp chưa có công đoàn cơ sở hay công đoàn cơ sở kém cỏi, TLĐLĐ cần công nhận hiện thực các cuộc đình công do những tập thể đại diện người lao động, ngoài công đoàn, đứng ra tổ chức. Và có thể nói rằng : cho đến khi nào công đoàn chưa chấp nhận từ bỏ độc quyền lãnh đạo đình công - thật ra là độc quyển ‘ảo’ - ghi trong bộ luật lao động thì TLĐLĐ sẽ khó lòng đi tiếp quá trình tự đổi mới mình.

(Hải Vân soạn tin và bình luận)

Nhà mới

Update

1. Nhà mới vs. nhà cũ

Pro: neightborhood sạch sẽ và xanh, nhiều cây cỏ hơn, gần trường nên sẽ không phải di bus đi học. Phòng ngủ trên tầng 2, view đẹp hơn và không phải ở basement như nhà cũ. Giá rẻ hơn. Gần nhà một số bạn bè hơn. Closet rộng rãi hơn. Có một mảnh vườn nho nhỏ mà roomate định trồng rau muống.

Cons: diện tích hẹp hơn (cả phòng ngủ và diện tích chung), xa chợ hơn (tức là nói chung đi chợ sẽ phải đi bằng xe. Xa nhà một số bạn bè hơn. Nóng hơn, hichic, không có quạt trần và AC như ở nhà cũ. Không có thảm ở phòng khách như nhà cũ.

2. Thời tiết

Mấy hôm nay trời rất nóng, hôm qua nhiệt độ lên tới 35-36 độ C. Thời tiết ở MN này thay đổi rất nhanh, hôm trước hôm sau nhiệt độ lên xuống 20 độ là thường.

3. Internet

Đã nối được Net ở nhà, thời gian chờ đợi ít hơn nhiều so với lần chuyển nhà trước (phải chờ nửa tháng mới nối được).

4. Chuyển nhà

Mình hơi lo xa nên thuê xe to hơn mức cần thiết. Chuyển nhà cũng mệt nhưng cũng vui. Tối hôm đó có các thảo luận rất sôi nổi về các vấn đề sau:

- Ai là nhân vật yêu thích nhất của bạn trong Đông Chu và Hán Sở tranh hùng?

- Bạn thích nước nào nhất trong lịch sử Đông Chu?

- Nước Sở, Ngô, Việt có liên hệ gì với Bách Việt không?

- Người phương Bắc và người phương Nam có các stereotype như thế nào?

Cùng các chủ đề về các nhân vật Việt Nam cận đại: Hồ Chí Minh, Lê Duẩn, Phan Bội Châu...

Move out

Ngày mai là chuyển nhà, hic, hơi bị ngại. Không ngờ sau 3 năm ở Mỹ này mình lại nhiều đồ đến thế . Chẳng bù ngày trước chỉ có 1 chiếc vali duy nhất, đi đâu chỉ mang theo là xong. Giờ thì phải thuê cả xe tải để chuyển. Đúng là con người ngày càng phụ thuộc vào vật chất. 

Tính ra 4 năm đi nước ngoài, cứ mỗi năm là mình chuyển nhà một lần, rất đều đặn.

Mà mỗi lần sắp xếp quần áo, sách vở chuẩn bị dọn nhà là lại có cảm giác như mình chuẩn bị đi đâu đó xa.

Update: Vừa quẳng đi 29 vỏ chai rượu, thành tích sau chừng nửa năm party và nhâm nhi ở chỗ này .

Books read in the last two years

Thử điểm lại các sách fiction và non-fiction thuộc loại general interest đã đọc trong vòng chừng 2 năm gần đây và cho điểm theo quan điểm cá nhân dựa theo các đánh giá chủ quan về: tính sâu sắc, độ hấp dẫn, ý tưởng, tính original và phù hợp với ý thích và mối quan tâm của cá nhân.  Danh sách Fiction thì khá đủ, nhưng Non-Fiction thực tế chắc nhiều hơn.

	Book	Author	Grade	Type
1	V for Vendetta	Alan Moore, David Lloyd	8	Comic Novel
2	The Myth of Sysphis	Camus	8	Essays
3	Nghệ thuật tiểu thuyết và Các di chúc bị phản bội	Milan Kundera	8.5	Essays
4	Existentialism and Humanism	Sartre	8	Essays
5	World Faiths	..	7	Non-Fiction
6	Talking Philosophy	Bryan Magee	7.5	Non-Fiction
7	Freedom in Exile	Dalai Lama	6	Non-Fiction
8	The End of History and the Last Man	Francis Fukuyama	8.5	Non-Fiction
9	History	Herodotus	8	Non-Fiction
10	The Third Chimpanzee: The Evolution and Future of the Human Animal	Jared Diamond	8	Non-Fiction
11	Blink : The Power of Thinking Without Thinking --	Malcolm Gladwell	8	Non-Fiction
12	In Restrospect	Mc Namara	8	Non-Fiction
13	Brother Enemy	Nayan Chanda	8.5	Non-Fiction
14	Phật học tinh hoa	Nguyễn Duy Cần	7.5	Non-Fiction
15	A Confession of an Economic Hitman	Perkins	6	Non-Fiction
16	Việt sử xứ Đàng Trong	Phan Khoang	8	Non-Fiction
17	Đại cương lịch sử triết học Trung Hoa	Phùng Hữu Lan	8	Non-Fiction
18	Plutarch- Lives	Plutarch	7.5	Non-Fiction
19	Tìm về bản sắc văn hoá Việt Nam	Trần Ngọc Thêm	8	Non-Fiction
20	Lục xì	Vu Trọng Phung	7.5	Non-Fiction
21	Cơm thầy cơm cô	Vu Trọng Phung	7.5	Non-Fiction
22	Story of Philosophy	Will Durant	7.5	Non-Fiction
23	Street Without Joy	Bernard B. Fall	8	Non-Fiction
24	The Two Vietnams: A Political and Military Analysis	Bernard Fall	8	Non-Fiction
25	Vietnam- A History	Stanley Karnov	8.5	Non-Fiction
26	Thiếu nữ đánh cờ vây	…	7	Novel
27	Einstein's Dreams	Alan Lightman	8	Novel
28	Brave New World	Aldous Huxley	7	Novel
29	A Clockwork Orange	Anthony Burgess	7.5	Novel
30	Darkness at Noon	Arthur Koestler	8.5	Novel
31	Disgrace	Coetzee	7.5	Novel
32	Da Vinci Code	Dan Brown	8	Novel
33	Brothers Kazamazovs	Dostoievski	9	Novel
34	1984	George Orwell	8.5	Novel
35	To Kill a Mocking Bird	Harper Lee	9	Novel
36	The Wind-up bird chronicles	Haruki Murakami	8	Novel
37	Norwegian Wood	Haruki Murakami	8.5	Novel
38	Amsterdam	Ian Mcwan	7	Novel
39	A Portrait of the Artist as a Young Man	James Joyce	8	Novel
40	Poland	James A. Michener	7	Novel
41	Catch 22	Joseph Heller	9	Novel
42	Amerika	Kafka	7	Novel
43	Lâu đài	Kafka	9	Novel
44	Vụ án	Kafka	9	Novel
45	Slaughterhouse-Five	Kurt Vonnegut	8	Novel
46	Breakfast of Champion	Kurt Vonnegut	7.5	Novel
47	Đám cưới không có giấy giá thú	Ma Văn Kháng	7	Novel
48	The Last Waltz	Milan Kundera	8	Novel
49	The Ignorance	Milan Kundera	7	Novel
50	The Unbearable Lighness of Being	Milan Kundera	8.5	Novel
51	The Joke	Milan Kundera	8	Novel
52	Book of laughter and forgetting	Milan Kundera	7	Novel
53	The Golden Pavillion	Mishima	8	Novel
54	Khúc quanh của dòng sông	Naipaul	6	Novel
55	Chuyện của thiên tài	Nguyễn Thế Hoàng Linh	7.5	Novel
56	Vox	Nicolas Baker	6.5	Novel
57	Zorba tay chơi Hy Lạp	Nikos Kazantzakis	8	Novel
58	Paris Trout	Pete Dexter	6.5	Novel
59	Invisible Man	Ralph Ellison	8.5	Novel
60	Farenheit 451	Ray Bradbury	7	Novel
61	Harry Potter and the Half-Blood Prince	Rowling	7.5	Novel
62	The Catcher in the Rye	Salinger	8.5	Novel
63	Midnight Children	Salman Rushdie	8.5	Novel
64	Con nhân mã trong vườn	Scylla	7.5	Novel
65	The Hobbit	Tolkien	8	Novel
66	Lord the Rings trilogy	Tolkien	8	Novel
67	The Fall	Camus	8	Novella
68	Notes from Underground	Dostoievski	9	Novella
69	Animal Farm	George Orwell	8	Novella
70	Heart of Darkness	Joseph Conrad	6	Novella
71	The Death of Ivan Ilych	Lev Tolstoy	9	Novella
72	Memoirs of My Melancholy Whores	Marquez	7	Novella
73	New York Trilogy	Paul Auster	8	Novella
74	The Blindfold	Siri Hustvedt	8	Novella
75	One Day in the Life of Ivan Denisovic	Solzhenitsyn	7.5	Novella
76	The Death of a Saleman	Arthur Miller	9	Play
77	Jackque and his Master	Milan Kundera	8	Play
78	Caligula and Three other Plays	Camus	8.5	Plays
79	No exit and other Plays	Sartre	9	Plays
80	The Theban Plays	Sophocles	9	Plays
81	Selected Short Stories	Kafka	9	Short Stories