Entry for May 18, 2008

Tiếng hát giữa rừng Pắc Bó

Nguyễn Tài Tuệ
Ca sĩ: Hồng Vy

yfla.wrap("This multimedia content requires Flash version 9 and above.", "Upgrade Now.", "http:\/\/www.adobe.com\/shockwave\/download\/download.cgi?P1_Prod_Version=ShockwaveFlash", "");To view this multimedia content, please enable Javascript.

Tôi (không) biết tại sao chim trong lồng (không) hót

Tình hình quanh vụ hai nhà báo bị bắt đã hoàn toàn im lặng trên các phương tiện thông tin đại chúng nhưng vẫn nóng sốt trên các blog. Điều này cho thấy blog ngày càng trở thành phương tiện thông tin hiệu quả trong hoàn cảnh báo chí chính thức bị kìm kẹp và phần nào đó, bị thao túng như hiện nay. Có thể một số bạn thắc mắc khi thấy tôi dành quá nhiều post cho vụ này, nhưng tôi thấy đây là một trường hợp nghiên cứu lý thú, quan sát xem cách chính quyền đối xử với nhà báo, cách các tờ báo và nhà báo phản ứng, cách độc giả nhìn nhận vấn đề này...

Nếu như trước kia, hẳn mọi sự sẽ im lìm, các tờ báo sẽ phải im miệng nếu có lệnh bắt im miệng và độc giả sẽ hoàn toàn không hiểu điều gì đang diễn ra. Nhưng từ khi có blog, mọi sự không đơn giản thế, lệnh cấm nói về vụ việc này chưa đủ để cấm sự bàn luận của các blogger, trong đó có nhiều nhà báo.

Đã xuất hiện các blog mới được lập với mục tiêu đứng ra bảo vệ các bên liên quan. Ví dụ blog Nhà báo Việt góp nhiều ý kiến từ các nhà báo và để bảo vệ cho hai nhà báo bị bắt, blog Nguyễn Việt Tiến đưa ra các bài viết ủng hộ ông Tiến và phản đối việc đưa tin bài của các nhà báo trong vụ PMU 18 (trong đó đáng chú ý có bài của Nguyễn Nhật Anh, con rể ông Tiến từng được đăng trên báo Khoa học và Đời sống trước đây trước khi bị cấm đăng!). Có một blog ủng hộ tướng Quắc. Và các blog trên đều treo hình những người mà họ ủng hộ trên avatar: nhà báo Hải trên Nhà báo Việt, thứ trưởng Tiến trên Nguyễn Việt Tiến và tướng Quắc trên ủng hộ tướng Phạm Xuân Quắc. Độc giả có toàn quyền lựa chọn sự thật như họ muốn: theo lăng kính của nhà báo Việt, Nguyễn Việt Tiến hay ủng hộ tướng Phạm Xuân Quắc.

Với những blog không nhằm mục đích rõ ràng là ủng hộ bên nào thì người đọc muốn hiểu thế nào được. Ví dụ blog Osin (nhà báo Huy Đức) có bài vừa cho rằng hai nhà báo bị bắt là không đúng, lại vừa cho rằng có sự thao túng báo giới trong vụ án PMU 18 (và nếu thế thì hóa ra cái danh xưng "nhà báo chống tham nhũng" cũng sẽ là hão). Blog 5xu có bài đả kích blog Osin theo hướng là Osin "bẻ cong ngòi bút", phù thịnh. Thế là bài của blog 5xu được blog Bùi Thanh (có thể là của phó TBT báo Tuổi Trẻ) khuyên blog Osin đọc vì " hình như Osin dạy đời hơi nhiều rồi đấy" (trong phần quick comment ở blog Osin). Mỉa mai thay, cũng bài này lại được blog Nguyễn Việt Tiến đăng lại với lời cảm ơn "Bài này do anh 5xu viết tặng. Xin chân thành cám ơn anh!". Từ vị trí người hùng của làng báo-blog (the most cited blogger), Osin xem ra đã bắt đầu rơi vào vị trí ở no man's land- bị kẹp giữa hai vùng lửa đạn. (Trong việc này, tôi thấy bác 5xu cũng nên giải thích có phải entry của bác là "viết tặng" blog Nguyễn Việt Tiến hay không).

Cũng bắt đầu xảy ra chiến sự giữa các blog liên quan nói trên. Ví dụ, trên Nguyễn Việt Tiến có bài trả lời Nhà báo Việt, và trên Bút Lông có bài phản hồi về bài viết của Nguyễn Nhật Anh được đăng lại trên Nguyễn Việt Tiến. Âu cũng là điều tốt nếu như có một sự bút chiến nào đó, thay vì việc cắn răng ngậm bút nghẹn ngào.

Trên blog nhà văn Võ Thị Hảo có bài so sánh việc các tờ báo không dám nhắc tới đồng nghiệp bị bắt như những con chim họa mi phải im lặng, hay hót trại tiếng vì run rẩy sợ hãi. Tôi nghĩ là chị Hảo có phần hơi đánh giá thấp họa mi. Họa mi không hót theo lệnh, không ngừng hót theo lệnh. Tôi thấy so sánh trước đó của chị Hảo về việc bắt nhà báo như "giết chết con chim mocking" chính xác hơn. Chim mocking không có tiếng hót riêng, nó chỉ bắt chước những tiếng hót của các loài chim khác, nó vô hại. Vì thế giết chết những con chim mocking cũng như giết chết những gì đó vô hại và yếu ớt và là một tội lỗi khó tha thứ. Việc bắt các nhà báo-những người thuộc về một nền báo chí từ xưa tới nay vẫn cam chịu nhẫn nhịn, hót và ngừng hót theo lệnh - cũng như giết chết những con chim mocking vô hại, từ xưa tới nay vẫn chỉ hót nhại tiếng các loài chim khác (ở đây tôi nói chung, không đề cập cụ thể tới trường hợp hai nhà báo này mà tôi không rõ cụ thể, cũng có thể là họ là những con chim nghịch tiếng chứ không phải chim mocking và do đó họ bị bắt).

Nhân đây post lại bài thơ của Maya Angelou về tiếng hót của chim trong lồng. Trong bài thơ này, nhà thơ đặt ra câu hỏi: tại sao dù trong lồng, chim vẫn hót? Và bà trả lời, đó là vì chúng hy vọng, chúng hót về tự do như một niềm hy vọng, cho dù sự tự do đó có làm chúng sợ hãi đôi chút. Còn việc báo chí cả nước đồng loạt im tiếng trước việc người của họ bị bắt thì cũng như việc những con chim trong lồng sợ hãi tới mức không dám hót. Việc sợ hãi là thường tình nhưng xin đừng bảo là không sợ hãi, đừng bảo im lặng không phải là khuất phục, cũng đừng bảo là chúng tôi vẫn tự do, chúng tôi không ở trong lồng và không hót/ngừng hót theo chỉ thị của ai.


Tôi biết tại sao chim trong lồng hót

Maya Angelou

Con chim tự do nhảy múa trên ngọn gió
Thả mình theo nước cho tới tận cuối dòng
Nhúng đôi cánh của nó trong ánh nắng đỏ cam
Ngạo nghễ nhận riêng mình cả bầu trời sâu rộng

Con chim bức bối chôn chân trong lồng hẹp
Có thấy được những gì sau nhá
»¯ng chấn song?
Đôi cánh ủ rũ, đôi chân trói buộc
Cho nên chim há rộng cổ và hót

Chim trong lồng hót những âm láy sợ hãi
Về những thứ nó không biết, nhưng tràn đầy hy vọng
Tiếng hót của nó vang tới những ngọn đồi xa
Bởi chim trong lồng cất tiếng hót về tự do

Con chim tự do nghĩ tới một làn gió khác
Tới tiếng gió thì thầm thổi qua những hàng cây
Tới con sâu béo đang chờ đợi nó
Trên thảm cỏ vàng nhạt dưới ánh bình minh
Cả bầu trời kia, chim nhận của riêng mình

Con chim trong lồng đứng trong nấm mồ chôn những giấc mơ
Bóng tối của nó gào lên trong cơn ác mộng
Đôi cánh ủ rũ, đôi chân trói buộc
Cho nên chim há rộng cổ và hót

Chim trong lồng hót những âm láy sợ hãi
Về những gì nó không biết, nhưng tràn đầy hy vọng
Tiếng hót của nó vang tới những ngọn đồi xa
Bởi chim trong lồng cất tiếng hót về tự do.

Entry for May 17, 2008

Thế là ngay cả việc mượn chuyện nhà hàng xóm trên Tuổi Trẻ cũng bị cấm. Series bài "Nhà báo rơi vào vòng lao lý" bị ngừng lại với cáo lỗi của Tuổi Trẻ mà không nêu lý do.

Nói chung, vụ bắt nhà báo đợt này theo tôi cũng có nhiều tác dụng tích cực: nó xóa đi những ảo tưởng mơ hồ nào đó về tự do báo chí trong xã hội Việt Nam, trong người đọc và trong chính giới nhà báo. Tất nhiên, các nhà báo cũng vẫn biết là ở Việt Nam không có tự do báo chí "kiểu phương Tây" nhưng nhiều người trong số họ vẫn nghĩ rằng có một thứ "tự do báo chí" mang tính đặc thù Việt Nam, tức là các nhà báo sẽ được an toàn nếu họ không vi phạm một số lằn ranh nào đó về chính trị. Nhưng thực tế vừa qua cho rằng họ đã nhầm. Còn nói gì tới tự do báo chí khi ngay cả việc đưa tin về việc bọn Đức, bọn Mỹ "hạn chế" tự do báo chí ra sao, tống cổ phóng viên vào tù thế nào cũng bị cấm.

Cáo lỗi

"TT - Bài "William Farr ôm bí mật xuống đáy mồ" không đăng như đã rao. Xin thành thật cáo lỗi cùng bạn đọc."

Các bí mật quanh vụ PMU 18 cũng nhiều khả năng sẽ được giữ cho tới tận đáy mồ của nhiều người liên quan.

Entry for May 17, 2008

Bài trả lời đài RFA của ông Dương Trung Quốc: đọc xong chả hiểu quan điểm ông ấy thực sự là gì.


Sử gia và nhà báo Dương Trung Quốc thận trọng đối với dư luận về hai nhà báo bị bắt

Việt Hùng, phóng viên đài RFA

2008-05-16

Việc hai nhà báo Nguyễn Việt Chiến và Nguyễn Văn Hải bị cơ quan công an khởi tố bắt giam do họ viết bài phanh phui vụ án PMU 18 đã không chỉ gây sửng sốt trong dư luận mà ngay cả với những đối với những đồng nghiệp tại Việt Nam.

Ông Dương Trung Quốc, một nhà sử học và hiện là đại biểu Quốc hội Việt Nam, và cũng là Tổng Biên tập tạp chí Xưa & Nay nhận định về việc này với phóng viên đài RFA Việt Hùng:


Ông Dương Trung Quốc: Có lẽ không phải riêng tôi mà dư luận xã hội rất quan tâm. Chúng tôi còn có tình cảm nghề nghiệp, bản thân tôi cũng là người làm báo. Hai nhà báo từng tham gia việc phanh phui vụ PMU 18 có thể nói cách đây chỉ một thời gian không lâu vẫn được anh em chúng tôi coi là biểu tượng của những người chống tham nhũng và cùng với hai nhà báo này không thể không nói đến một số sĩ quan bên ngành an ninh cũng tham gia vào việc điều tra này.

Đại biểu Quốc Hội và nhà báo Dương Trung Quốc. photo courtesy of wikipedia

Việc những người nói trên bị bắt vào thời điểm này làm mọi người hết sức là sửng sốt. Mặc dầu được giải thích rõ ràng về tội danh, nhưng tội danh ấy trớ trêu thay lại là tội danh dành cho kẻ tham nhũng.

Việc bắt giữ này xảy ra vào thời điểm Quốc hội đang họp cũng như thời điểm đang có những sinh hoạt quốc tế rộng lớn ở Việt Nam đó là Đại lễ Vesak 2008 tại Việt Nam, đó là điều không bình thường. Rõ ràng những lời giải thích đưa ra cho việc bắt hai nhà báo này chưa có sức thuyết phục với đông đảo quần chúng. Vừa bất ngờ về lôgíc hình thức người từ cực này sang cực kia.

Về tình đồng nghiệp thì chúng tôi hết sức chia sẻ với hai tờ báo lớn Tuổi Trẻ và Thanh Niên cũng như với cá nhân hai nhà báo.


Việt Hùng: Việc hai nhà báo Nguyễn Việt Chiến và Nguyễn Văn Hải mà ông gọi là đi đầu trong việc chống tham nhũng trong vụ PMU 18. Do đâu mà lại “lợi dụng quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích nhà nước…”.

Ông Dương Trung Quốc: Ở đây những vấn đề liên quan đi sâu vào pháp luật thì tôi không muốn giải thích mà tôi chỉ muốn nói rằng việc hai nhà báo này tham gia vào việc chống tham nhũng trong vụ PMU 18 có lẽ cũng không ai đề cập lật lại vấn đề, nhưng trong đó có một chi tiết hành nghề là việc khai thác những nguồn tin được gọi là không chính xác, mặc dù nguồn tin đó sau đó đã được công khai cải chính trên chính các tờ báo đã đăng.

Điều quan trọng nữa mà chúng tôi cũng hơi băn khoăn về vụ PMU 18 cho đến nay vẫn chưa có kết luận cuối cùng, tức là những cái gọi là bí mật vẫn chưa được rõ thì làm sao dư luận xã hội hiểu được cái bí mật đó như thế nào?

Đây cũng là câu hỏi đứng về nghề nghiệp chúng tôi cũng rất quan tâm, bởi vì theo tôi biết những cái được gọi là “lộ bí mật” tức là liên quan đến những nhân vật có hành vi tiêu cực thì cho đến giờ cũng chưa ai biết thực hư như thế nào? nhiều hay ít? Và những con số được đưa lên báo của hai nhà báo này thì sau đó cũng được cải chính từ nguồn tin chính thức của cơ quan điều tra, cho nên việc quy kết cho đó là biểu hiện vi phạm thì tôi nghĩ chắc chắn việc này luật pháp phải vào cuộc. [câu này đọc không hiểu ý ông Quốc là sao?]


Việt Hùng: Cũng liên quan đến bức màn hậu PMU 18 mà vừa rồi ông có đề cập tới cơ quan an ninh có khởi tố thiếu tướng công an Phạm Xuân Quắc và thượng tá Đinh Văn Huynh là những quan chức công an từng trực tiếp điều tra vụ án. Nhìn vào sự việc này dư luận có thể hiểu như thế nào?

Ông Dương Trung Quốc: Có thể về lôgích hình thức thì chúng ta thấy người ngày xưa phanh phui vụ án thì giờ đây lại là người bị dính vào vòng lao lý cũng như ngược lại với ông Nguyễn Việt Tiến trước đây bị kết tội thì nay được giải oan. Tôi nghĩ những chuyện đó cuối cùng chỉ luật pháp trả lời được mà thôi. [câu này thì đầy tính mỉa mai, có thể ngoài dụng ý của ông Quốc. Luật pháp nào cơ chứ? Tức là phán quyết sau cùng (thế nào là sau cùng?) sẽ là phán quyết đúng đắn?]



Việt Hùng: Nhưng dường như thời gian qua người ta thấy có một chuỗi sự kiện xảy ra, chẳng hạn việc phục hồi công tác cho ông tướng Cao Ngọc Oánh (thiếu tướng công an) liên quan đến việc chạy án cho Bùi Tiến Dũng; rồi gần đây ông thứ trưởng Bộ Giao thông Nguyễn Việt Tiến có phán quyết từ Viện Kiểm sát là vô tội, được phục hồi đảng tịch; liệu những dấu hiệu này phải chăng chỉ là những tảng băng chìm đang diễn ra trong hậu trường?

Ông Dương Trung Quốc: Tôi nghĩ sự suy luận thì vô cùng, nhưng rõ ràng tất cả những hiện tượng đó đều nằm trong sự việc chung thôi. Câu hỏi ở đây ai có tội hay không có tội thì dư luận xã hội kể cả chúng tôi với tư cách là đại biểu Quốc Hội chúng tôi sẽ giám sát trên tinh thần pháp luật. [giám sát cụ thể thế nào khi dư luận bị buộc phải im miệng (báo chí không dám viết) và đại biểu Quốc hội sẽ không chất vấn về vấn đề này?]


Việt Hùng
: Cách đây không lâu Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao quyết định đình chỉ vụ án trong đó có ông Nguyễn Việt Tiến, một mặt miễn trách nhiệm về việc thiếu trách nhiệm gây hiệu quả nghiêm trọng, mặt khác lại khởi tố hai quan chức công an về tội cố ý làm lộ bí mật nhà nước và lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm hại đến lợi ích nhà nước. Câu hỏi được đặt ra những quan chức này điều tra chống tội phạm nay bị khởi tố là phạm tội? Dư luận có thể hiểu những chuyện này như thế nào?

Ông Dương Trung Quốc: Dư luận thì vô cùng, nhưng dư luận có thể hiểu một cách chính xác khi sự thật được đặt ra. Tội danh mỗi người ra sao? Oan uổng mỗi người ra sao? Tôi nghĩ việc này cũng không thể chỉ suy luận được nhưng đương nhiên xã hội vẫn bị tác động những yếu tố mang cảm tính. Cá nhân tôi, tôi cho rằng nên chờ đợi với tinh thần hết sức tỉnh táo để có thể nhận chân ra được bản chất sự việc là cái gì. [thực chất không phải là giám sát mà là chờ đợi!. Chờ đợi Godot. Chờ đợi ai, chờ đợi cái gì thì ông Quốc chắc cũng không biết, hoặc biết nhưng không thể gọi tên. Thực chất là chờ đợi xem các ông nhớn đánh nhau thế nào, ông nào thắng thì là chân lý. Đại biểu Quốc hội thì cũng chỉ nên ngồi chờ thôi.]


Việt Hùng: Trở lại việc hai nhà báo bị bắt, vấn đề này có được đặt ra tại diễn đàn Quốc hội hay tại hành lang phiên họp Quốc Hội?

Ông Dương Trung Quốc: Có nói đến nhưng không đặt ra tại diễn đàn Quốc Hội. Đương nhiên bên hành lang Quốc hội được đặt ra nhất là anh em nhà báo chúng tôi cũng có trao đổi với nhau. [không chỉ bên hành lang, ngoài quán bia chắc các đại biểu Quốc hội và anh em báo chí cũng có trao đổi]


Việt Hùng: Nhưng mà bên hành lang Quốc hội báo chí có đặt vấn đề với ông Đinh Thế Huynh, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cũng như với ông Bộ trưởng Công an Lê Hồng Anh về việc bắt giữ hai nhà báo này thì dư luận thấy mọi người tránh né không trả lời câu hỏi này của báo chí?


Ông Dương Trung Quốc: Sự việc cũng mới diễn ra. Tôi nghĩ những người có trách nhiệm trong vụ này cũng không nên suy luận một cách đơn giản, mặc dầu bản chất của vấn đề hết sức phức tạp nên tôi nghĩ cách ứng xử như thế tôi nghĩ là đúng mức.

Việt Hùng: Cá nhân ông, ngoài tư cách là Đại biểu Quốc hội, Tổng thư ký Hội Sử học Việt Nam, ông còn là Uỷ viên Ban chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam thì ông sẽ nói gì?

Ông Dương Trung Quốc: Cá nhân tôi cũng trao đổi với các đồng nghiệp ở các tờ báo khác kể cả tờ Tuổi Trẻ và Thanh Niên. Mối quan tâm đầu tiên của chúng tôi là làm thế nào để bảo vệ cho đồng nghiệp của mình nhưng phải bảo vệ dựa trên cơ sở luật pháp. Chính vì thế đứng về phía tình cảm đồng nghiệp chúng tôi rất chia sẻ với những hình thức khác nhau. Nhưng còn những vấn đề luật pháp thì phải để cho luật pháp làm sáng tỏ.

Việt Hùng: Ông nói với tư cách đồng nghiệp thì các đồng nghiệp sẽ bảo vệ hai nhà báo đó, ông có thể nói rõ bảo vệ là bảo vệ như thế nào?

Ông Dương Trung Quốc: Tôi nghĩ hiện nay có hai người đại diện cho giới báo chí chúng tôi là Hội Nhà báo Việt Nam mà anh Đinh Thế Huynh là người đại diện và chị Hằng Nga là Chủ tịch Hội Nhà báo thành phố Hồ Chí Minh, thì cả hai vị trên các phương tiện thông tin đại chúng đều nói sẽ làm việc với cơ quan có trách nhiệm để thu thập thêm tài liệu. Còn cá nhân chúng tôi chủ yếu là chia sẻ là về phương diện cá nhân với các nhà đó mà thôi.


Việt Hùng: Thế còn với các đồng nghiệp báo chí ngoại quốc thì sao trong khi những ngày vừa qua một số hãng thông tấn, đài báo quốc tế cũng đã lên tiến về việc bắt giữ hai nhà báo này.

Ông Dương Trung Quốc: Tôi nghĩ các vị, các bạn đồng nghiệp báo chí quốc tế cũng có những tiêu chí riêng cũng như hoạt động trong những tổ chức hướng tới một mục tiêu chung tức là tạo điều kiện cho tự do báo chí ở tất cả các quốc gia. Có những tiếng nói tôi nghĩ rất có ý nghĩa, nhưng đồng thời tôi nghĩ cũng phải nhìn vào thực tế của báo chí tại Việt Nam.

Chúng tôi nghĩ việc quan trọng nhất hiện nay là làm sao cho rõ ràng, vi phạm luật pháp cụ thể là như thế nào nhất là trong tình hình thực thi luật pháp ở Việt Nam cũng chưa phải là có nề nếp. Rất nhiều hành vi xuất phát từ chỗ chưa thích ứng được với luật pháp báo chí ở Việt Nam. [vấn đề ở đây không phải cụ thể luật pháp báo chí Việt Nam thế nào, mà với tư cách đại biểu Quốc hội, ông Quốc hay các đại biểu khác có thể chất vấn yêu cầu Bộ Công An và Viện Kiểm sát có trả lời chính thức về vấn đề này trên tinh thần bảo vệ quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, quyền được thông tin của công dân như được nêu trong điều 69 Hiến Pháp]

Về bài báo của Bùi Chí Vinh trên BBC

Nguyên văn bài này ở đây

Không ai độc quyền chống tham nhũng'

Tớ thấy phản ứng của các bạn báo chí với bài trả lời của Bùi Chí Vinh trên BBC có phần hơi quá. Dường như đó là sự phẫn nộ khi thấy ý kiến của một cựu nhà báo khác mình. Trên blog của Măng còn tỏ thái độ phẫn nộ trước các phóng viên BBC, cho rằng như thế là thọc mũi dao sau lưng chiến sĩ. Điều đó thật buồn cười vì tớ nghĩ quan điểm của BBC là muốn đưa ra một cái nhìn đa chiều về vấn đề này, không chỉ để bảo vệ tự do báo chí mà còn làm rõ những vấn đề mà báo chí Việt Nam đang phải đối mặt, trong đó có cả việc lợi dụng báo chí nhằm các mục tiêu thiếu trong sáng (đánh ông nọ, ông kia chẳng hạn).

Thực ra việc lợi dụng báo chí vì các mục tiêu cá nhân (hay tập thể cũng thế) đã không ít người nói đến. Trong các post trên blog Osin chẳng hạn, bác Osin cũng nói khá nhiều về vấn đề này. Ngay trong vụ PMU18, bác Osin cho rằng đã có một thế lực, mà trực tiếp là tướng Quắc, đã lợi dụng các nhà báo để đánh các thế lực kia (tướng Oánh, thứ trưởng Tiến…). Như vậy, theo Osin, đã có sự thao túng báo chí xảy ra trong các vụ điều tra tham nhũng gần đây. Chỉ có điều trong trường hợp này, các nhà báo Chiến và Hải là vô tình mắc phải chứ không phải là người tòng phạm. Blogger Dong A cũng đôi lần đề cập tới khả năng thao túng báo chí của những thế lực nào đó.

Trên BBC, Bùi Chí Vinh cũng nói về việc thao túng báo chí, nhưng đề cập một khả năng sâu hơn, đó là việc Tổng biên tập một số tờ báo ra lệnh cho phóng viên mình “đánh” người này, người kia, như là một phần trong việc thao túng báo chí của một số thế lực nào đó. Đúng sai của việc này, tôi không có thông tin gì, xin miễn bàn, nhưng dù sao, dư luận như thế cũng không phải là mới. Bùi Chí Vinh không khẳng định có sự thao túng như vậy trong vụ PMU (trong khi Osin khẳng định có sự thao túng nào đó- nhưng dù vậy, phóng viên vô tội- trong vụ PMU) nhưng ông ta lấy ví dụ về vụ Đường Sơn Quán khi xưa (tôi không tường tận vụ này). Và việc Bùi Chí Vinh từng làm ở báo Tuổi Trẻ khiến người đọc có thể hiểu rằng ông ta muốn ám chỉ việc TBT lệnh cho phóng viên đánh người này, người kia có thể đã từng tồn tại ở tờ báo này trước đây và có thể cả bây giờ.

Chính việc này khiến báo Tuổi Trẻ và nhiều người trong báo giới phẫn nộ. Cùng đề cập tới sự thao túng báo chí nhưng bài của Osin được đông đảo dư luận báo giới trên blog ca ngợi và trích dẫn thì Bùi Chí Vinh trở thành đối tượng bị chỉ trích, phê phán và cả chửi rủa trên rất nhiều blog của các nhà báo. Sự khác nhau là ở chỗ Osin tuy cho rằng có sự thao túng nhưng nói chung rằng thì là mà báo chí vô tội và chỉ mắc mưu kẻ xấu (ít nhất trong trường hợp này), còn Bùi Chí Vinh cho rằng có sự thao túng rõ ràng trong cả hệ thống đối với việc báo chí chống tham nhũng, và báo chí không chỉ là nạn nhân mà còn đóng vai trò không nhỏ trong đó.

Điều này, cộng với việc một cựu phóng viên (và là một trong những sáng lập viên- theo BBC- hay một trong những người làm công đầu tiên- theo nhiều blogger nhà báo) của tờ Tuổi Trẻ lại phát biểu trên BBC ám chỉ khả năng báo chí cũng tham nhũng và thao túng dư luận khiến rất nhiều nhà báo tấn công Bùi Chí Vinh trên blog, mà danh xưng phổ biến nhất gọi ông Vinh là “nhà thơ lưu manh” (hình như bắt đầu từ blog Bùi Thanh, phó TBT Tuổi Trẻ), cả việc ông Vinh bị đuổi việc vì ăn cắp xe đạp (thực hay hư tôi không rõ) cũng được đưa ra để chứng minh cho sự không trong sáng của ông Vinh (hay để chứng tỏ là ông ta “lưu manh”?). Nhưng nếu đọc kỹ thì sẽ thấy ông Vinh không hề nói là các phóng viên Việt Chiến và Văn Hải làm như thế. Ngoài ra, một lý do nữa dẫn tới phản ứng quá mức kia có thể còn là từ sự phẫn uất của các nhà báo khi bị cấm nói, cấm khóc, cấm bảo vệ đồng nghiệp bằng những mệnh lệnh từ trển trền trên, họ biến đau thương thành hành động cách mạng, làm thịt cái "thằng trọc" đang “cười đểu” trên BBC cho đỡ tức.

Cũng có một số ý kiến rằng những việc ông Vinh nói có thể đúng, nhưng ông nói giờ này không đúng lúc, khác nào đâm sau lưng bạn bè, tạo ra dư luận xấu nghi ngờ đối với các nhà báo bị bắt và các tờ báo liên quan. Ý kiến này cũng có lý nhất định. Nhưng việc suy ngược lại cũng có lý. Tức là việc ông Vinh nói như thế vào thời điểm này lại là cần thiết. Nếu việc ông ta nói là có lý, tức là có sự việc một số thế lực qua các tổng biên tập, ra lệnh cho các báo đánh người này, người kia thì đây cũng chính là lúc để giới báo chí nhìn lại mình, để các phóng viên cẩn trọng hơn trong những việc làm của họ, tránh để rơi vào các mưu mô toan tính nào đó, biến họ thành những con tốt chỉ biết tiến chứ không biết lùi, và khi cần thì "You-Know-Who" sẽ sẵn sàng thí tốt.

Rất có thể nhiều nhà báo sẽ nói rằng, họ biết tất cả việc đó, rằng không cần ai phải lên giọng dạy đời, nhưng nếu quan sát thái độ của các nhà báo trước việc đồng nghiệp họ bị bắt, và nếu giả sử rằng Osin nói đúng, tức là có sự thao túng báo chí trong các vụ án chống tham nhũng, và ngay cả những người giàu kinh nghiệm như anh Chiến, anh Hải cũng mắc bẫy thì rất có thể những cái họ tưởng là biết lại chưa phải là biết.

Hơn nữa, nếu như báo chí có thể tạo ra dư luận ủng hộ mình thì những ý kiến như của ông Vinh cũng hoàn toàn có quyền tạo ra dư luận cho ông ta chứ. Tại sao có người muốn mình được tự do bảo vệ đồng nghiệp, muốn tạo ra dư luận ủng h
ộ mình trong việc đó mà lại không muốn một cựu nhà báo phát biểu quan điểm của mình về hiện trạng báo chí theo ý kiến của ông ta, cũng không muốn BBC đăng một quan điểm có thể gây ra những dư luận trái chiều? Nguyên tắc cơ bản của tự do ngôn luận là tôn trọng những ý kiến khác biệt mình. Tất nhiên tôi biết những nguyên tắc cơ bản nhất của tự do ngôn luận nói chung, và tự do báo chí nói riêng không được thực sự coi trọng lắm ở Việt Nam, kể cả trong giới báo chí. Và nói chung, báo chí cũng không nên quá đánh giá cao "sứ mệnh" tiên phong chống tham nhũng của mình, nhất là khi chỉ bằng một lời nói nào đó, 600 tờ báo (trừ vài ngoại lệ nhỏ nhoi) đồng loạt im lặng.

Tôi viết thế này có thể sẽ khiến nhiều bạn nhà báo khó chịu, trong đó có nhiều người là bạn tôi và cho rằng tôi “bênh” Bùi Chí Vinh và không ủng hộ các nhà báo. Nhưng nếu có thế thì cũng chịu thôi.

Entry for May 15, 2008

Các bạn làm báo cho tôi hỏi: ở các báo lớn như Tuổi Trẻ, Thanh Niên... có luật sư trực thuộc báo không? Nếu chưa có thì là một thiếu sót lớn vì giới media rất dễ va chạm với pháp luật (cả trên khía cạnh dân sự và hình sự). Luật sư sẽ đóng vai trò tư vấn về phương diện luật pháp cho các phóng viên, nhất là trong trường hợp các bài báo có khả năng đụng chạm. Luật sư cũng có thể hỗ trợ luật pháp cơ bản cho các nhà báo nếu gặp rắc rối. Ví dụ trong các vụ việc vừa qua, thấy các báo viết tá hỏa, tham khảo ý kiến luật sư A B C D E F nhưng trừ những người đóng vai trò luật sư bào chữa cho các bị can nói trên thì tiếng nói còn có thẩm quyền; còn những ý kiến khác chỉ nghe cho vui, vì đó chỉ là chuyện phiếm, nào ta cùng bàn, chứ không phải quan điểm chính thức (về pháp luật) của tờ báo.

Cho nên nếu chưa có thì các tờ báo nên có luật sư tư vấn, hoặc ít nhất ký hợp đồng dài hạn với một văn phòng luật sư nào đó để họ đóng vai trò cố vấn và đại diện pháp luật cho tờ báo. Đó cũng là bước đi tiến tới tính chuyên nghiệp hóa của tờ báo, tránh tình trạng gặp rắc rối thì cả tờ báo như ong vỡ tổ, các đồng nghiệp nữ khóc lóc, các đồng nghiệp nam nhíu mày (hoặc treo blast đầy thống thiết)...

Entry for May 15, 2008

Hình như tờ duy nhất có nói gián tiếp tới lệnh cấm báo chí đăng bài về vụ hai phóng viên bị bắt là tờ Tuần Việt Nam.
Trong mục "Phát ngôn & Hành động ấn tượng" (do Bùi Dũng tổng hợp) tuần này với tiêu đề rất ngậm ngùi:

Có những khi dư luận phải ngậm đắng nuốt cay...

có đoạn sau:

"Nhà báo là tâm điểm chú ý của báo chí

Nếu ngày thứ Tư (14/5) và trước đó, trên các mặt báo còn sôi lên sự việc hai nhà báo là Nguyễn Văn Hải (báo Tuổi Trẻ) và Nguyễn Việt Chiến (báo Thanh Niên) cùng với Thượng tá Đinh Văn Huynh, Trưởng phòng 9, C14, điều tra viên cao cấp vụ PMU18 bị bắt tạm giam, Thiếu tướng Phạm Xuân Quắc, nguyên Cục trưởng Cục CSĐT tội phạm về TTXH (C14), Bộ Công an, Trưởng ban chuyên án PMU18 bị khởi tố thì sang ngày hôm sau (15/5), ...Hết."

Và đoạn kết:

"Và Phát ngôn và hành động ấn tượng nhất trong tuần này cũng xin được dành cho... dư luận. Dư luận đã tạo nên sức ép khiến ông Nguyễn Quốc Kỳ phải thôi chức nhưng qua một số nhân vật và sự kiện đã nêu trong bài, không phải bao giờ dư luận cũng được đoái hoài (vì chính đáng hoặc không!)."

Tuổi Trẻ bị cấm viết về việc phóng viên họ bị bắt (nhà quan đã bắt thì cứ chờ nhà quan xử, cấm khóc, cấm kêu làng kêu nước) chuyển sang ca ngợi các tấm gương tuẫn tiết của các nhà báo quốc tế. Nghe nói báo này còn định treo hình phóng viên Nguyễn Văn Hải ở trụ sở Tòa soạn và Văn phòng ngoài Bắc với dòng chữ "Nguyễn Văn Hải- Chúng tôi luôn ở bên bạn" (theo thông tin ở blog Bùi Thanh, phó TBT Tuổi Trẻ).

Series bài ca ngợi các tấm gương nhà báo quốc tế vướng vòng lao lý trên Tuổi Trẻ.


Khi nhà báo rơi vào vòng lao lý

Entry for May 15, 2008

- Bọn Business Week này láo.

'VN không phải là TQ thứ hai'

Theo Lara Wozniak, trong bài đăng trên Business Week (13/05/2008), việc so sánh xuất phát từ chỗ là hai chế độ đều là cộng sản và luật Việt Nam thường “chỉ là bản in tiếng Việt của các quy định Trung Quốc”

Bản gốc: Sorry, Vietnam Is Not the Next China

"Vietnam's laws are often mirror images of Chinese rules, just translated into Vietnamese"

-
Về Gia Long trên Wikipedia

"Ông đã xếp đặt lại cơ cấu điều hành quốc gia, cho soạn bộ luật mới có tên gọi là Hoàng Việt luật lệ (còn gọi là "luật Gia Long"), do Tổng trấn Bắc Thành Nguyễn Văn Thành chủ biên, bộ luật này gần như lấy nguyên mẫu là luật nhà Thanh cho nên nhìn tổng thể khá khắc nghiệt và không được tiến bộ như bộ Luật Hồng Đức của nhà Lê, thành lập Quốc Tử Giám ở kinh đô, ấn định học hiệu và các loại thuế."

- Nói chung, thay vào việc vận động chính phủ Việt Nam sửa luật và tăng quyền tự do báo chí, chúng ta nên vận động chính phủ Trung Quốc sửa luật và tăng quyền tự do báo chí, việc đó xem ra có tính khả thi cao hơn việc trên.

Entry for May 15, 2008

Hehe, có mấy cái link hay hay. Để tạm đấy, chưa bình luận.
Dong A: Vĩ thanh cho chuyện hai nhà báo bị bắt

Osin: "Im" Không Phải Là Thất Bại

BBC- Bùi Chí Vinh: 'Không ai độc quyền chống tham nhũng'

Bài đáp lại Bùi Chí Vinh trên blog Măng (hình như là nhà báo Thu Hà, báo Tuổi Trẻ?).

Xin lỗi nhà thơ lưu manh, tôi phải tát anh!

Nhân vật của năm 2008

..không phải Obama, không phải tân tổng thống Nga (quên tên), không phải ai khác mà là bác sĩ Đỗ Gia Cảnh- theo tờ Dân Trí.

Nhân vật của năm 2008 - Bác sĩ Đỗ Gia Cảnh: Tiền nhà nước có khi bị phung phí!”

"Đó là trăn trở của bác sĩ (BS) Đỗ Gia Cảnh - Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương (VSDTTƯ) - Người vừa được Viện Tiểu sử Quốc tế Hoa Kỳ (ABI) bầu là "Nhân vật của năm 2008" trong lĩnh vực y tế và chăm sóc sức khoẻ."

Bài này không có gì đáng nói nếu như không có vinh danh của báo Dân trí với bác sĩ Đỗ Gia Cảnh khi gọi ông là "nhân vật của năm 2008" và giới thiệu ông là "người vừa được Viện Tiểu sử Quốc tế Hoa Kỳ (ABI) bầu là "Nhân vật của năm 2008" trong lĩnh vực y tế và chăm sóc sức khoẻ."
Theo Wikipedia thì tổ chức American Biographical Institute này sống bằng cách bán danh hiệu cho những người hám danh. Thường họ gửi thư tới những nhà khoa học hay chính khách hay bất cứ ai có chút tên tuổi, chủ yếu ở các nước đang phát triển, đề nghị một vài danh hiệu gì đó, và nếu người nhận được thư chào mời đồng ý, họ sẽ gửi bằng cấp đó cho người này với lệ phí nhất định. Theo trang này thì lệ phí cho danh hiệu "Nhân vật của năm 2005" là $195, hiện giờ không biết có tăng do lạm phát không (cái này phải hỏi bác sĩ Cảnh).
Điều đáng nói là danh hiệu "Man of the Year" này họ không chỉ đề nghị một người, mà còn đề nghị vô số người. Google với từ khóa: "man of the year" "american biographical institute" ra gần 4000 kết quả.
Họ còn bán rất nhiều danh hiệu khác như: Bộ óc vĩ đại của thế kỷ 21, Thiên tài của nước Mỹ, Giải thưởng hòa bình quốc tế, Nhà lãnh đạo xuất sắc....
Cũng nói thêm là mặc dù rất ít người xuất sắc trong số những người chấp nhận mua các danh hiệu này, nhưng cũng có nhiều người là các nhà khoa học có tên tuổi nhất định, chứ không hoàn toàn là những người kém năng lực. Điểm chung của họ chỉ là thích tô vẽ để mua danh thôi.
Có những người mua hàng chục danh hiệu để khoe, ví dụ như ông giáo sư này ở Israel, ông giáo sư này ở Anh hay như ông giáo sư này ở Đài Loan. Như thể là một cơn nghiện, chứ nếu không việc gì phải mua hàng chục danh hiệu thế?
Không chỉ các giáo sư mà các chính khách ở các nước đang phát triển cũng là khách hàng tiềm năng của các tổ chức tiểu sử. Tổng thống Gambia và cố Thủ tướng Pakistan Benazir Bhutto cũng từng là khách hàng của American Biographical Institute như bác sĩ Cảnh.

Sau này gần gần già thế nào mình cũng phải mua vài cái đem treo phòng khách (và cả phòng ngủ) để nhâm nhi cho đỡ buồn trong khủng hoảng tuổi trung niên. $200 để thành nhân vật trong năm, quá rẻ. Đến Putin cũng chỉ được vậy thôi*.

Thực ra việc một số người tự ve vuốt cái tôi của mình bằng những danh hiệu như thế cũng là chuyện bình thường, đã sinh ra mấy người lại không hám danh, lại không thích được ca ngợi và đánh giá cao. Cái chính là đừng tự huyễn hoặc mình là thực sự vai trò của mình như thế, và báo chí nên tránh những nhầm lẫn trong việc tung hô những thứ không đáng để tung hô.

Đọc thêm bài này

“Vanity is so secure in the heart of man that everyone wants to be admired: even I who write this, and you who read this” — Blaise Pascal (1623-1662)

“Man has always sacrificed truth to his vanity, comfort and advantage. He lives by make-believe.” — W. Somerset Maugham, The Summing Up, 1938

Dưới đây là các danh hiệu mà hai tổ chức tiểu sử chính American Biographical Institute và International Biographical Centre chào bán.

*Putin là Nhân vật trong năm 2007 của báo Time.


American Biographical Institute

Ambassador of Grand Eminence

American Medal of Honor

American Order of Excellence Medal

Congressional Medal of Excellence

Continental Governor for the United States of America

Deputy Governor of the American Biographical Institute Research Association

Gold Record of Achievement

Genius Laureate of the United States

Great Minds of the 21st Century Award

Great Women of the 21st Century Award

International Medal of Vision

International Peace Prize (United Cultural Convention Award)

Key Award

Legion of Honour (United Cultural Convention Award)

Man of Achievement

Man of the Year

One of the Genius Elite

Order of International Ambassadors

Outstanding Man of the Century

Outstanding Professional Award

Platinum Record for Exceptional Performance

The Statesman's Award

Woman of the Year

World Lifetime Achievement Award

World Laureate of the United States of America

World Lifetime Achievement Award

World Medal of Freedom

20th Century Achievement Award

500 Leaders of Science Award

500 Leaders of Influence Award

1000 World Leaders of World Influence Award

2000 Millennium Medal of Honour

5000 Personalities of the World Award

International Biographical Centre

Archimedes Award

Associate of the International Biographical Centre

Certificate of Appointment - Honorary Governor and Member of the Board of Governors

Certificate of Diploma of Annual Fellowship

Certificate of Inclusion as Honorary Member of the International Biographical Centre Advisory Council

Certificate of Proclamation - Outstanding Speaker Award of the 20th Century

Companion of Honour, Defensor Elegentiae

Da Vinci Diamond

Da Vinci's Vi
truvian Man Diploma

Decree of Membership of the Order of International Fellowship

Decree of Merit

Deputy Director-General of the International Biographical Centre

Diploma of Authority - Deputy Director-General (America Division)

Diploma of Life Fellowship

Distinguished Leader's Plaque of Honour

First Five Hundred

Gold Star Award Certificate of Achievement

Governor, Board of Governors of the International Biographical Association

Greatest Living Legend

Hall of Fame

Honourable Director-General for the Americas

International Ambassador of Goodwill

International Man of the Millennium

International Man of the Year

International Medal of Honour

International Musician of the Year

International Order of Merit Illuminated Testimonial

International Order of Merit

International Order of Distinction

International Personality of the Year

International Professional of the Year

International Register of Profiles

International Scientist of the Year Testimonial

Kings College Diploma

Leader of Achievement

Leading Health Professional of the World

Leading Philosopher of the World

Life Fellow of the International Biographical Centre

Life Patron of the International Biographical Centre

Lifetime Achievement Award

Lifetime of Achievement One Hundred

Lifetime of Scientific Achievement

Living Legend

Man of the Year

Meritorious Decoration

One-in-a-Million Medal

One Thousand Great Americans

One Thousand Great Intellectuals Medal and/or Plaque

Order of International Fellowship

Outstanding Scientist of the 20th Century

Outstanding Intellectual of the 21st Century Award

Outstanding Intellectual of the 21st Century Diploma

Outstanding Intellectual of the 21st Century Medal

Outstanding Speaker Award

Pi Diploma

Plaque of Warrant of Proclamation as International Man of the Year

Vice-Consul of the International Biographical Centre

World Peace and Diplomacy Forum, Life Member

World Wide Honours List

20th Century Award for Achievement

21st Century Award for Achievement (Bronze Medal of Honour)

21st Century Award for Achievement (Silver Medal of Honour)

21st Century Award for Achievement (Illuminated Diploma of Honour)

Entry for May 14, 2008

Bài này của ông Vũ Quang Việt hay. Đúng là đọc báo cứ thấy các đại biểu quốc hội phê phán công tác dự báo kém chính xác này nọ mới thấy Việt Nam vẫn quá coi trọng việc dự báo cũng như việc đặt chỉ tiêu. Cái cần thiết là công bố rộng rãi, minh bạch các thông tin và tăng khả năng tiếp cận của người dân với các thông tin đó.

Bài 1: Dự báo hay thực thi nghiêm chỉnh việc công bố thông tin?


"Tôi chưa thấy trong lịch sử điều hành kinh tế trên thế giới có ai đó lại đánh giá khủng hoảng kinh tế là do yếu kém về dự báo của Chính phủ, và là nguyên nhân của những nguyên nhân đưa đến khủng hoảng. Điều này ám chỉ rằng nếu ta làm dự báo tốt (hay nói trắng ra ý ngầm là kế hoạch tốt) thì ta tránh được khủng hoảng?

Điểm thứ nhất cần nói là cho đến nay ở những nước tư bản phát triển, không ai lại đánh giá tầm quan trọng của dự báo đến như thế. Tất nhiên cũng có thời, cũng như những nhà kinh tế kế hoạch, người ta đã tin rằng có thể dùng các mô hình kinh tế với các lý thuyết đã được tìm ra để làm dự báo, qua đó có thể xoá bỏ khả năng xảy ra khủng hoảng. Họ tin rằng, họ đã nắm được quy luật điều hành kinh tế.

Nhiều mô hình to lớn như Chase Econometrics, Wharton Econometrics, DRI, cũng như các mô hình ở Ngân hàng Thế giới, Liên Hợp Quốc, v.v... đã ra đời, nhưng rồi những mô hình tốn kém này đã bị xoá bỏ chỉ vì chưa bao giờ chúng tiên đoán đúng được những bước ngoặt của nền kinh tế.

Thực chất, nó còn sai lầm hơn cả các tiên đoán của các nhà kinh tế có hiểu biết thực tế và theo dõi sâu sát tình hình với cái bút chì và những hình vẽ đơn giản mô tả thống kê các chỉ số, số liệu thống kê theo thời gian.

Sai lầm thường không phải từ phương pháp dùng trong mô hình mà từ chính việc không nắm đầy đủ để cảm nhận được sự phát triển của thực tế, và đặc biệt là không có đầy đủ thông tin. Những phát biểu này dựa trên chính kinh nghiệm của tác giả khi sử dụng các mô hình lớn vào những năm 1980.
...


Nếu cần nhìn lại thì không phải là xem xét khả năng dự báo, mà Quốc hội cần xem xét trách nhiệm của toàn bộ hệ thống trong việc công bố thông tin, và cần đặt ra yêu cầu xử lý những cơ quan thiếu trách nhiệm.

Thử hỏi cho đến nay, ai đã đứng lên đòi hỏi áp dụng kỷ luật đối với tuyệt đại đa số các Cty, đặc biệt là tập đoàn DN quốc doanh không cung cấp thông tin đầy đủ và đúng kỳ các báo cáo tài chính? Ai được phép biết tài chính điện lực như thế nào và điện được sử dụng ra sao với giá cả ra sao?

Tình hình thông tin về kinh tế-xã hội vẫn chưa thực sự chuyển đổi. Vì vậy, Quốc hội cần có biện pháp thích hợp, như đưa vào chương trình nghị sự việc lập một uỷ ban xem xét các thông tin cần thiết cho xã hội và dựa vào đó ra nghị quyết yêu cầu Chính phủ công bố thông tin này theo chi tiết và lịch trình Quốc hội quy định. Uỷ ban này sẽ tiếp tục theo dõi và báo cáo việc thực hiện nghị quyết này, và có quyền yêu cầu luật pháp trừng trị những đơn vị nhà nước hoặc tư nhân không tuân thủ."

Về phản ứng của các báo

Báo Tuổi Trẻ bảo vệ phóng viên của mình một cách hơi cảm tính. Ban Biên tập báo không nêu ra được điểm gì anh phóng viên làm đúng, điểm gì sai từ góc độ của cơ quan quản lý và chịu trách nhiệm. Ý kiến Tổng biên tập báo, lạ thay, lại được đăng trên báo Thanh Niên và cũng không mạnh mẽ lắm (so với ý kiến TBT báo Thanh Niên). Cơ sở pháp lý để báo bảo vệ phóng viên của mình là ý kiến của của một số chuyên gia pháp lý, nhưng đều dựa trên những điểm chung chung (không khác mấy phân tích trên một số blog) chứ không liên quan cụ thể đến các tình tiết của phóng viên Văn Hải. Ý kiến duy nhất được coi là có thẩm quyền của BBT báo Tuổi Trẻ là việc báo này đã đính chính những bài sai, có bài còn đính chính hai lần, nhưng cụ thể là bài nào, sai phạm thế nào, đính chính ra sao thì không hề cho biết. Cụ thể là đến nay, chúng ta vẫn chưa biết phóng viên báo Tuổi Trẻ bị bắt vì bài báo nào của anh- nếu như chính báo Tuổi Trẻ cũng chưa biết thì phải hỏi cho ra và phải nói là vẫn chưa biết, nếu như đã biết thì phải nêu rõ là bài báo nào, sai phạm đến đâu.... Trong khi đó ý kiến của các phóng viên báo thì toàn thiên vào việc khen anh Hải là người tốt, đảng viên trung thực, gương mẫu... những yếu tố có thể được coi là tình tiết giảm nhẹ nếu như anh Hải bị kết án, nhưng không giúp gì cho vụ việc này trên phương diện pháp lý hay cung cấp thông tin cho người đọc. Hơn nữa, việc này còn gây ra cảm giác như báo Tuổi Trẻ đang có phần hơi thao túng dư luận bằng cách đánh vào tình cảm người đọc.

Báo Thanh Niên xử lý rõ ràng hơn nhiều. Ban biên tập báo nêu rõ các lập luận của mình để chứng tỏ phóng viên họ không cố tình đưa thông tin sai mà dựa trên cơ sở các thông tin do một vị tướng và một vị điều tra viên cung cấp và một vị tướng khác xác nhận sau đó. Ít nhất đọc các ý kiến trên báo Thanh Niên, người đọc cũng hiểu được tình thế của phóng viên báo. Báo cũng đưa một số thông tin liên quan tới phóng viên Việt Chiến, trong đó đáng chú ý là tình trạng sức khỏe hiện tại của phóng viên bị giam. Nhìn chung, báo Thanh Niên không quá cảm tính trong vụ việc này như báo Tuổi Trẻ.


Cả hai báo này đều đăng ý kiến của các chuyên gia, luật gia và trí thức cũng như từ bạn đọc về vấn đề này.

Các báo khác tương đối dè dặt. Hơi lạ lùng là tờ Vnexpress tỏ ra khá sốt sắng trong việc bảo vệ hai phóng viên này. Lạ là vì bình thường tờ Vnexpress khá bình vôi trong các vụ việc liên quan tới chính trị, xã hội, pháp luật, nhưng trong vụ việc này, các bài liên quan tới việc bắt giam hai phóng viên thường xuyên được để ở mục tin nổi bật. Tờ Vietnamnet cũng bày tỏ lập trường ủng hộ khá sớm, nhưng sau đó không thường xuyên đưa tin bài về chuyện này nữa. Các tờ báo phía Bắc như Lao động, Tiền phong tỏ ra dè dặt trong việc đưa tin bài, thường chỉ đưa những tin ngắn ngủi có tính thông tin sau khi các báo khác đã đăng. Người Lao Động cũng không tích cực lắm trong vụ này. Chỉ có Pháp luật TP HCM là có vẻ khá tích cực.

Về phản ứng trên các blog: Trên các blog của nhiều phóng viên, đa số có sự chia sẻ. Đáng chú ý là phản ứng trên các blog Osin (được trích dẫn rất nhiều cả trên báo, BBC, và trên blog), Dong A (nhìn từ góc độ khác, có phần hơi thiên về phía chính quyền) , Bố Cu Hưng (thư ký tòa soạn Pháp luật TP HCM), 5xu (phê phán bài Osin), nhà văn Võ Thị Hảo (bài viết hay, vừa chặt chẽ vừa cảm xúc), Sở Lố và một số blog khác.

Nhân thể, bạn nào rành về luật phát Việt Nam với báo chí cho biết, luật pháp Việt Nam có cho phép phóng viên giữ bí mật nguồn tin trước cơ quan điều tra không?. Thường ở các nước, chỉ khi có quyết định của tòa án buộc phóng viên nêu nguồn tin của mình thì họ mới phải nêu, còn họ không có nghĩa vụ phải tiết lộ nguồn tin với cơ quan điều tra (và làm như thế còn là vi phạm đạo đức nghề nghiệp).

À mà tìm được rồi. Như vậy luật báo chí cho phép báo chí bảo vệ nguồn tin trừ khi có yêu cầu của Chánh án hay Viện trưởng Viện kiểm sát cấp tỉnh trở lên. Không biết báo chí có vai trò trong tiết lộ thông tin với cơ quan điều tra khiến tướng Quắc và thượng tá Huynh bị bắt không?

Điều 7 Luật báo chí: Cung cấp thông tin cho báo chí

"Trong phạm vi quyền hạn, nhiệm vụ của mình, các tổ chức có quyền và nghĩa vụ cung cấp thông tin cho báo chí, giúp cho báo chí thông tin chính xác, kịp thời và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin.

Đối với vụ án đang được điều tra hoặc chưa xét xử thì các cơ quan tiến hành tố tụng có quyền không cung cấp thông tin cho báo chí, nhưng báo chí có quyền thông tin theo các nguồn tài liệu của mình và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung thông tin.

Báo chí có quyền và nghĩa vụ không tiết lộ tên người cung cấp thông tin nếu có hại cho người đó, trừ trường hợp có yêu cầu của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân hoặc Chánh án Toà án nhân dân cấp tỉnh và tương đương trở lên cần thiết cho việc điều tra, xét xử tội phạm nghiêm trọng.".


Xem thêm Ä‘iều 10. NhÆ° vậy, nếu các nhà báo vi phạm Ä‘iều 10 thì vẫn có thể bị xá»­ lý hình sá»± (theo Ä‘iều 28 Luật Báo chí). Ở đây, khả năng là sẽ vi phạm khoản 4, Ä‘iều 10. Tuy nhiên, khoản 4 này có Ä‘iểm thiếu rõ ràng "không được Ä‘Æ°a tin sai sá
»± thật, xuyên tạc, vu khống" nhÆ°ng giữa việc Ä‘Æ°a tin sai sá»± thật (nhÆ°ng không biết là sai) và Ä‘Æ°a tin sai sá»± thật (biết rõ là sai), xuyên tạc, vu khống là má»™t khoảng cách không nhỏ. Không hiểu Ä‘iều 10 này đề cập tá»›i trường hợp nào: Ä‘Æ°a tin sai sá»± thật (và không cần biết là do vô ý hay cố tình) hay Ä‘Æ°a tin sai sá»± thật và biết rõ là sai.


Điều 10. Những điều không được thông tin trên báo chí


Để quyền tự do ngôn luận trên báo chí được sử dụng đúng đắn, báo chí phải tuân theo những điều sau đây:
1- Không được kích động nhân dân chống Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phá hoại khối đoàn kết toàn dân;
2- Không được kích động bạo lực, tuyên truyền chiến tranh xâm lược, gây hận thù giữa các dân tộc và nhân dân các nước, kích động dâm ô, đồi trụy, tội ác;
3- Không được tiết lộ bí mật Nhà nước: bí mật quân sự, an ninh, kinh tế, đối ngoại và những bí mật khác do pháp luật quy định;
4- Không được đưa tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống nhằm xúc phạm danh dự của tổ chức, danh dự, nhân phẩm của công dân.

Update: Hôm nay tất cả các báo đều bị bịt miệng, không được đưa tin về vụ bắt phóng viên nữa. Mặt trận tạm yên tiếng súng.
Hình như cũng sắp mở phiên tòa xét xử bốn cháu sinh viên tội lưu hành văn hóa phẩm đồi trụy trong vụ Vàng Anh mà diễn viên nam chính là con một ông Thượng tá Công an Hà Nội. Thử chờ xem các cháu sẽ bị xử như thế nào.

Entry for May 14, 2008

1.'Đọc sách là hành trình của trí tuệ và tâm hồn'

"Bà Tôn Nữ Thị Ninh kể, trong một lần dự hội thảo tại Hawaii (Mỹ) về an ninh khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, bà có phát biểu rằng, sau khi kết thúc chiến tranh lạnh, Mỹ đã quên Nga là ai trong lịch sử văn hóa của thế giới. "Nước Nga đã đánh bại Napoleon, và được các nước khác ủng hộ vì nước Nga có những tên tuổi như Dostoievski và Tchekov... Đó là các nhân tố văn hóa cực kỳ quan trọng tạo nên sức mạnh của dân tộc". Câu chuyện của bà Ninh là một dẫn chứng về tầm quan trọng của văn hóa đọc, không chỉ đối với một cá nhân mà với cả dân tộc."

Chưa hiểu đoạn này: Nước Nga đánh bại Napoleon khi họ còn chưa có Dostoievsky và Chekhov, cũng chưa có cả Tolstoy. Lẽ ra phải nhìn vào ngược lại, nước Nga có Dostoevsky, Tolstoy, Chekhov... cũng phần nào là hậu quả của việc họ đã đánh bại được Napoleon, một chiến công giúp họ khẳng định được vị thế dân tộc mình, đồng thời có một sự cọ sát với văn hóa phương Tây sau đấy trên thế ngang bằng (bắt đầu từ việc Turgeniev lê la ở các phòng trà Paris như một quý ông u sầu đến từ phương Đông).

Hơn nữa việc nước Nga có Dostoevsky hay Chekhov chỉ nói lên nước này có những thiên tài, mối liên hệ giữa việc có thiên tài và sở dĩ có thiên tài viết nhờ có văn hóa đọc khá mơ hồ. Có thể có mối liên hệ đó, bởi hiếm khi các thiên tài xuất hiện và thi triển được tài năng của mình ở các nước có văn hóa đọc thấp kém vì tại đó, bản thân các thiên tài sẽ chịu ảnh hưởng bởi văn hóa đọc của xứ sở mình và có rất ít độc giả có khả năng đánh giá đúng thiên tài. Nhưng suy luận rằng có thiên tài văn hóa là dẫn chứng tầm quan trọng của văn hóa đọc là cái gì đó hơi khiên cưỡng, tương tự như nhiều nhà văn hiện nay vẫn đang đổ lỗi cho việc mình chưa phải là thiên tài, chưa có tác phẩm lớn là vì thị hiếu độc giả tầm thường. (Nói như Nguyễn Huy Thiệp sau thất bại trong tiểu thuyết đầu tay của mình: Từ giờ, tôi viết tiểu thuyết ba xu vì độc giả chỉ cần thế, chỉ thích thế thôi (đại ý thế không phải nguyên văn)).

2. Một cuốn sách và một tác giả trẻ đang gây được sự chú ý ở Mỹ là cuốn The Boat của Nam Le, người Úc gốc Việt hiện đang học tập và nghiên cứu viết văn ở Mỹ. Cuốn này đã được điểm sách bởi hai người và được trích dẫn trên tờ New York Times, trong đó có bài điểm sách của Michiko Kakutani, người điểm sách có ảnh hưởng lớn nhất trên báo chí Mỹ.

I Sit and Look Out

Dạo này chán chả muốn đọc báo nữa (nói thế thôi, vẫn đọc đều đều). Kinh tế thì sa sút thảm hại, giá xăng dầu, giá lương thực và lạm phát vẫn cao, thị trường chứng khoán tụt dốc đỉnh điểm. Y tế thì dịch bệnh, giáo dục thì hàng trăm ngàn trẻ em bỏ học, thiên nhiên thì hết bão lại động đất, chết hàng trăm ngàn người ở các nước láng giềng, xã hội thì cãi nhau ko mệt mỏi về chuyện Hà Nội với lại Hà Tây, pháp luật thì công an bắt nhà báo …Tin thế giới cũng chán, nước Mỹ thì vẫn suy thoái, suốt ngày tin tức chỉ toàn chuyện bôi bẩn nhau giữa bà nạ dòng, chàng da màu và ông cụ già.

Có lẽ thời điểm này chúng ta không nên đọc báo làm gì. Nên đọc sách hay làm gì đó có ích thì hơn.

I Sit and Look Out

Walt Whitman

I sit and look out upon all the sorrows of the world, and upon all oppression and shame;

I hear secret convulsive sobs from young men, at anguish with themselves, remorseful after deeds done;

I see, in low life, the mother misused by her children, dying, neglected, gaunt, desperate;

I see the wife misused by her husband--I see the treacherous seducer of young women;

I mark the ranklings of jealousy and unrequited love, attempted to be hid--I see these sights on the earth;

I see the workings of battle, pestilence, tyranny--I see martyrs and prisoners;

I observe a famine at sea--I observe the sailors casting lots who shall be kill'd, to preserve the lives of the rest;

I observe the slights and degradations cast by arrogant persons upon laborers, the poor, and upon negroes, and the like;

All these--All the meanness and agony without end, I sitting, look out upon,

See, hear, and am silent

Tôi ngồi và nhìn

Tôi ngồi và nhìn tất cả những nỗi buồn của thế giới, tất cả những áp bức và hổ thẹn;

Tôi nghe tiếng khóc tức tưởi lặng thầm của những chàng trai, họ đau khổ với chính mình, hối hận bởi những việc đã làm;

Tôi nhìn, trong cuộc đời buồn thảm, người mẹ bị con cái lợi dụng, hấp hối, bị bỏ rơi, buồn thảm, tuyệt vọng;

Tôi nhìn người vợ bị chồng đối xử tệ bạc- tôi nhìn kẻ quyến rũ phản bội các phụ nữ trẻ trung;

Tôi lưu dấu những giày vò của ghen tuông và tình yêu vô vọng đang cố tìm nơi ẩn náu- Tôi nhìn thấy những cảnh tượng này trên trái đất;

Tôi thấy quang cảnh chiến tranh, dịch bệnh, bạo chúa- tôi thấy những liệt sĩ và những tù nhân;

Tôi ngắm nghía nạn đói ngoài biển khơi- tôi quan sát những thủy thủ đang bắt thăm xem ai sẽ bị giết, để giữ lại sự sống cho những người còn lại;

Tôi ngắm nghía những lăng mạ và sỉ nhục của lũ kiêu căng với những người thợ, người nghèo, người da đen, và những kẻ khốn cùng khác;

Trước tất cả mọi thứ đó- trước tất cả những ti tiện và khổ đau không kết thúc, tôi ngồi, và nhìn,

Thấy, nghe, và tôi im lặng.

Entry for May 13, 2008

Chính ra vào dịp này, các đại biểu Quốc hội có thể chất vấn các ông Bộ trưởng Bộ Công An, Viện trưởng Viện Kiểm sát trong phiên trả lời chất vấn của họ về vụ bắt nhà báo này. Thực ra tớ đoán là vụ này các nhà báo sẽ không sao, chẳng mấy chốc sẽ được thả ra và miễn tố (như vụ cô Lan Anh báo Tuổi Trẻ khi trước) nhưng việc như thế cũng là một hành động vi phạm nghiêm trọng quyền tự do báo chí và tự do ngôn luận, và thể hiện sự tùy tiện của cơ quan công an. Họ hành xử như cách đây 20 năm, bất chấp (hay nhân dịp?) cả việc Quốc Hội đang họp và đại lễ Phật đản Quốc tế diễn ra.


Hành lang Quốc hội: "Nóng" về vụ bắt hai nhà báo

"Ông Phạm Quốc Anh không ngần ngại cho biết ngay trong ngày 12-5 (ngày diễn ra việc bắt các nhà báo), ông đã trò chuyện với viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (VKSNDTC) Trần Quốc Vượng về vấn đề này, đồng thời thẳng thắn bày tỏ quan điểm cho rằng các cơ quan chức năng phải làm hết sức thận trọng. Theo ông Anh, ngay sau khi miễn truy cứu trách nhiệm hình sự cho nguyên thứ trưởng Nguyễn Việt Tiến thì việc khởi tố, bắt tạm giam các nhà báo sẽ khiến dư luận dễ hiểu về một "cú đòn ngược"…

Bên hành lang nghị trường, nhiều đại biểu Quốc hội đã dừng bước chia sẻ với phóng viên Tuổi Trẻ về việc đồng nghiệp phải trả giá cho những dòng tin liên quan đến vụ PMU18, một đại biểu là luật sư còn đề nghị được tham gia cùng Tuổi Trẻ để bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà báo Nguyễn Văn Hải…

Hôm qua thật sự là một ngày dài với các phóng viên nghị trường khi phải chờ đến giờ giải lao buổi chiều để phỏng vấn bộ trưởng Bộ Công an, nhưng ông bộ trưởng đã từ chối trả lời."

Entry for May 13, 2008

Như vậy, vụ án "tham ô tài sản và cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng" xảy ra tại PMU 18 sẽ được dự kiến đưa ra xét xử vào tháng 7 này.
Bị can chính là Bùi Tiến Dũng sẽ chỉ bị đưa ra xử với tội danh " cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng" trong khi các đệ tử của ông ta bị đưa ra xử với tội tham ô. Sếp của Bùi Tiến Dũng là Nguyễn Việt Tiến thì đã được đình chỉ vụ án.

Chú ý là trước đó Bùi Tiến Dũng đã bị xử tội đánh bạc (với số tiền trên 1 triệu USD) và tội đưa hối lộ (với số tiền trên tỷ đồng VN) với tổng hình phạt 13 năm tù. Nhưng ông ta không hề bị mắc tội "tham ô" mà chỉ bị tội "cố ý làm trái". Không hiểu sao cơ quan điều tra lại không làm rõ được nguồn gốc số tiền này của ông Dũng: nếu không phải là tham ô thì từ đâu mà ra?

Như vậy theo cơ quan điều tra và Viện Kiểm sát thì Bùi Tiến Dũng, Nguyễn Việt Tiến đều không hề tham nhũng: điều 165 tội cố ý làm trái của ông Dũng thuộc nhóm "Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế", điều 289 về tội đưa hối lộ của ông Dũng thuộc nhóm "Các tội phạm khác về chức vụ. Ông Thứ trưởng Tiến thì tất nhiên không tham nhũng và còn được khôi phục Đảng tịch và có thể sắp trở lại cơ quan công tác. Những người duy nhất sẽ bị đưa ra xét xử về tội tham ô (trong nhóm tội tham nhũng) là năm thuộc cấp của ông Dũng. Một nguyên tắc luôn có giá trị: cấp trên không bao giờ tham ô và nhận hối lộ, chỉ có cấp dưới thôi! (hay gần tương đương: trên không bao giờ sai, chỉ ở dưới làm sai !)

Mỉa mai là ở chỗ những kẻ bị tố cáo "tham nhũng" thì được kết luận là không tham nhũng, còn người điều tra tham nhũng lại bị xử theo nhóm tội tham nhũng. Hai viên sĩ quan công an, một tướng, một tá, và hai nhà báo bị khởi tố theo "Điều 281. Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" thuộc nhóm "Các tội phạm về tham nhũng".

Mọi sự đã đổi chiều: người chống tham nhũng bị khởi tố vì tội tham nhũng, còn người bị coi là tham nhũng thì trở thành không phạm tội tham nhũng. Công lý giống như bình nước đục, trắng đen lẫn lộn, ai thích khuấy thế nào thì khuấy, bảo trắng thì là trắng, bảo đen thì là đen, hươu là ngựa, ngựa trắng không phải là ngựa. Nếu ngày mai, tòa án kết tội những người kia tội "lợi dụng chức vụ..." thì ông Tiến, ông Dũng hoàn toàn có thể chỉ tay vào mặt hai nhà báo mà mắng rằng "chính các người mới là tham nhũng. Còn chúng ta thì không hề tham nhũng."

Một điều hài hước nữa ở vụ PMU18 là ông Dũng và một số bị can khác bị kết tội đưa hối lộ nhưng chẳng có ai bị kết tội "nhận hối lộ" cả. Có thể là ông Dũng đưa hối lộ cho chính ông chăng? Tức là chỉ có việc cấp dưới đưa hối lộ, chứ không có chuyện cấp trên nhận hối lộ (dù là để làm từ thiện đi chăng nữa).

Xét về khung hình phạt thì khung hình phạt của điều 281 (với các nhà báo và tướng Quắc, tá Huynh) và khung hình phạt của điều 165 (với ông Dũng) có mức độ nặng tương đương nhau. Vâng, chỉ cần viết báo sai (hoặc bị coi là sai) vài chi tiết là có thể bạn sẽ vào tù mọt gông, có lẽ còn lâu hơn những kẻ đánh bạc triệu đô, và đưa hối lộ hàng tỷ đồng.


Cụ thể như sau.

Điều 165. Tội cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng (cho bị can Bùi Tiến Dũng)

1. Người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây thiệt hại từ một trăm triệu đồng đến dưới ba trăm triệu đồng hoặc dưới một trăm triệu đồng, đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ một năm đến năm năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ ba năm đến mười hai năm:

a) Vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác;

b) Có tổ chức;

c) Dùng thủ đoạn xảo quyệt;

d) Gây thiệt hại từ ba trăm triệu đồng đến dưới một tỷ đồng hoặc gây hậu quả rất nghiêm trọng khác.

3. Phạm tội gây thiệt hại từ một tỷ đồng trở lên hoặc gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng khác, thì bị phạt tù từ mười năm đến hai mươi năm.

4. Người phạm tội còn có thể bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm.

`

Điều 281. Tội lợi dụng chức vụ, qu
yền hạn trong khi thi hành công vụ (cho bốn bị can công an- nhà báo mới bị bắt)

1. Người nào vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái công vụ gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ một năm đến năm năm.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ năm năm đến mười năm:

a) Có tổ chức;

b) Phạm tội nhiều lần;

c) Gây hậu quả nghiêm trọng.

3. Phạm tội gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, thì bị phạt tù từ mười năm đến mười lăm năm.

4. Người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ một năm đến năm năm, có thể bị phạt tiền từ ba triệu đồng đến ba mươi triệu đồng.

But who will watch the watchmen?

Plumegate và hậu PMU 18

Vụ Plame (còn gọi vụ rò rỉ thông tin CIA hay vụ Plamegate).

Nhân vật chính của vụ việc này là Valerie Plame, vợ của cựu đại sứ Joseph C.Wilson, IV. Ông Wilson được CIA cử tới Niger tháng 2/2002 để điều tra về khả năng Saddam Hussein tìm cách mua nguyên liệu uranium đã làm giàu ở nước này. Ông không tìm thấy gì cả, và sau đó viết một bài báo trên New York Times vào tháng 7/2003 với tựa đề “Thứ tôi không tìm thấy ở châu Phi”. Trong bài báo ông phê phán chính sách của Tổng thống Bush và phó Tổng thống Cheney.

Sau bài báo trên 4 tháng, 7/2003, nhà báo Robert Novak, người phụ trách mục Novak’s Column trên tờ Chicago Sun Times tiết lộ Valerie Plame, vợ ông Wilson là điệp viên mật của CIA. Thông tin này sau đó cũng được phóng viên Matthew Cooper đưa trên tờ Time. Vì việc tiết lộ danh tính điệp viên mật của CIA là hành vi phạm tội nên tòa án quyết định gọi năm phóng viên có liên quan ra để lấy lời khai và yêu cầu họ tiết lộ tên nguồn cung cấp thông tin trong chính quyền Mỹ. Có hai phóng viên ban đầu không chịu tiết lộ là Matthew Cooper của Time và Judith Miller của New York Times. Tòa án dọa nếu họ không tiết lộ, sẽ bỏ tù họ vì tội khinh thị tòa án (contempt of court). Matthew Cooper nhận được sự đồng ý của nguồn tin cho phép tiết lộ để tránh khỏi bị xử tù nên quyết định tiết lộ. Trong khi đó dù nguồn tin – chính là Lewis Libby, chánh văn phòng phó Tổng thống Dick Cheney- đã cho phép Judith Miller khai trước tòa nhưng Miller vẫn nhất quyết không khai để bảo vệ đạo đức nghề nghiệp. Bà bị xử 18 tháng tù giam vì tội khinh thị tòa án (tội này bao gồm cả những hành vi như phá rối tòa án, xô xát, chửi mắng tòa án…) nhưng thực tế chỉ ở trong tù 11 tuần trước khi được phóng thích do đồng ý khai ra nhân thân của nguồn tin (lúc này đã được rõ ràng).

Còn về phía nguồn tin, tháng 3/2007 Lewis Libby bị xử kết án 30 tháng tù giam và phát 250.000 USD cho các tội: làm chứng gian (perjury), cản trở công lý (obstruction of justice), phát ngôn sai lệch (making false statements). Nhưng chỉ sau 4 tháng, tổng thống Bush quyết định giảm án, xóa hết án tù 30 tháng của Libby.

Trong khi đó vẫn đang diễn ra vụ kiện dân sự của nhà Wilson với Libby, phó tổng thống Dick Cheney và cố vấn Karl Rove.

Từ vụ việc này có thể thấy, các nhà báo Mỹ hoàn toàn vô can trong việc tiết lộ thông tin bí mật trên báo chí. Nhà báo duy nhất bị kết án trong vụ này, Judith Miller, chỉ vì bà không chịu cung khai trước tòa án (chứ không phải trước cơ quan điều tra) về nguồn tin trong chính phủ cung cấp tin tức cho bà. Tội của bà do đó là tội khinh thị tòa án (trường hợp này là bất tuân lệnh tòa án)- một tội áp dụng cho mọi công dân không phân biệt. Tất cả các nhà báo trong vụ việc đều không bị khởi tố, bắt giam mà chỉ bị gọi ra lấy lời khai trước tòa án. Trách nhiệm hình sự trong vụ việc này chỉ ở viên công chức Lewis Libby đã tiết lộ bí mật, nhưng cuối cùng Libby bị kết án là vì các tội khác.

Nếu so sánh với cách xử lý của cơ quan công quyền đối với báo chí ở Việt Nam: khởi tố tống giam các nhà báo về tội "lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" thì có thể thấy Việt Nam “nặng tay” với báo chí như thế nào.

Điều 281 Bộ luật Hình sự quy định về “tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" như sau:

“1. Người nào vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm trái công vụ gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, của xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ một năm đến năm năm...”

Như vậy, ở đây Bộ Công An phải chứng minh được rằng thứ nhất, động cơ của các nhà báo là vụ lợi hay động cơ cá nhân khác. Thứ hai, phải chứng minh là nhà báo “làm trái công vụ” và họ biết rõ ràng họ đang làm trái (trong trường hợp này là đưa tin sai lệch, gây thiệt hại quyền lợi của một số công dân).

Cụm từ động cơ cá nhân khác rất chung chung- tức là tất cả những cái gì không phải là động cơ tập thể?. Thế nếu nhà báo viết bài để lĩnh nhuận bút thì có coi là “động cơ cá nhân khác” không? Nhưng ví dụ nếu nhà báo viết sai (và biết rõ ràng mình đưa thông tin sai) nhưng vì động cơ quốc tế, quốc gia, tập thể, đoàn thể... thì sẽ thành vô tội, phải không nhỉ? Hay tương tự, một ông quan lợi dụng chức vụ đòi của hối lộ nhưng để " làm từ thiện" (tức là không phải động cơ cá nhân và phi vụ lợi) thì sẽ không phạm tội này?

Có lẽ Bộ luật Hình sự của Việt Nam cũng phải cải tổ. Bộ luật Hình sự giờ chi chít những điều luật mà nếu cơ quan điều tra thích thì có thể bắt bất cứ ai họ muốn, và giam giữ thoải mái. Còn nếu không kết được án, thì lại thả thôi, và lại khôi phục những cái xyz gì đó.

Entry for May 12, 2008

Cách đây một vài tuần, nhà thơ Lê Đạt, một thành viên quan trọng của nhóm Nhân Văn Giai Phẩm qua đời. Ông bị cấm xuất bản trong gần 40 năm.

Sự kiện Nhân Văn Giai Phẩm từ 50 năm trước là một vết nhơ trong nền văn nghệ Việt Nam. Chưa từng có thời kỳ nào trong lịch sử, văn nghệ sĩ bị trừng phạt vì ngòi bút của mình như thế. Nếu tôi nhớ không lầm thì trường hợp duy nhất thời phong kiến là vụ Nguyễn Văn Thuyên, con trai Tổng trấn Bắc thành Nguyễn Văn Thành bị xử tử vì viết thơ có ý phản. Và đó là thời Gia Long, vị vua khắc nghiệt và đa nghi bậc nhất thời Nguyễn.

Nhưng ngay cả trong thế kỷ 21 thì những sự kiện như Nhân văn giai phẩm cũng không phải là quá hiếm. Chẳng hạn là vụ cấm thơ Trần Dần, dẫn đến việc hơn một trăm trí thức, nghệ sĩ ký tên phản đổi. Và mới đây là việc đạo diễn Song Chi bị cấm làm phim bằng một thứ lệnh miệng của một cấp nào đó. "Tội lỗi" của chị là gì? Chỉ là việc chị có mặt trong những người biểu tình phản đối Trung Quốc lấn chiếm Trường Sa- Hoàng Sa ở trước cửa nhà hát Thành phố. Và việc chị viết trên blog cá nhân của mình, bày tỏ những suy nghĩ của chị về các vấn đề chính trị-xã hội của đất nước. Những bài viết của chị theo tôi, hoàn toàn không cực đoan và rất chân thành, thể hiện sự quan tâm của một công dân đối với tình hình đất nước. Cái án của chị là "có vấn đề về chính trị, phức tạp về mặt tư tưởng...".

Và đó đã là nửa thế kỷ sau Nhân Văn Giai Phẩm.
Vâng, chúng ta đang sống trong một xã hội đơn giản, với tư tưởng đơn giản. Vì thế, cho nên "phức tạp về mặt tư tưởng" cũng là một cái tội (dù không được ghi trong luật nào).