Entry for October 20, 2008

+ Thật, tớ không hiểu tại sao người ta lại tặng hoa/quà, và chúc mừng phụ nữ nhân ngày thành lập "Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam". Nếu cần lấy một ngày phụ nữ Việt Nam riêng biệt với ngày phụ nữ Quốc tế để vinh danh hai lần thì cũng không nhất thiết phải lấy ngày thành lập một Hội nào đó.

Giả dụ bây giờ cần lấy một ngày để vinh danh nông dân, những người dân quê chân lấm tay bùn, chúng ta sẽ chọn ngày thành lập Hội nông dân Việt Nam?

Tớ cũng thấy cả năm có một ngày dành cho phụ nữ là điều hay, nhưng có đến hai ngày, thì điều hay đó biến mất, lại thành cái gì đó cứ giả giả, hình thức.

+ Blog bác Nguyên đầu bạc đang có loạt bài dịch những suy nghĩ, hồi ức của thi sĩ Nga Evtushenko, người tự nhận là nhà thơ Xô Viết cuối cùng.

"Tôi thuộc lớp người những năm sáu mươi (thế kỉ XX - ND) bắt đầu đấu tranh với bóng ma Stalin nhờ bóng ma Lenin. Nhưng làm sao hồi đó chúng tôi biết được, khui được các tài liệu lưu trữ về một Lenin khác, chưa từng biết đến, được bảo quản rất chặt chẽ ? Làm sao chúng tôi có thể đọc được Quần đảo GULAK trước khi nó được viết ra ? Chúng tôi không biết rằng dưới sắc lệnh về việc xây dựng Solovkov – trại tập trung đầu tiên trước thời Hitler – là chữ kí của Lenin, rằng chính ông ta đã ban ra những mệnh lệnh tàn bạo đàn áp nông dân, chúng tôi không biết thái độ không khoan nhượng của ông ta đối với giới trí thức khác chính kiến. Nhiều thư từ của ông gửi Dzerzhinsky, Stalin, những công văn khẩn, những chỉ thị, đã bị giấu kín. Đối với tôi và nhiều người khác, từ bỏ sự lý tưởng hoá Lenin là một điều đau khổ. Khi quan niệm cách mạng như là "sự báo thù cho người anh" chính Lenin cũng không nhận biết là ông ta đã bắt đầu báo thù cả một dân tộc, chứ không chỉ chế độ Nga hoàng đã tử hình người anh của mình. Bi kịch của Lenin là ở chỗ Stalin, kẻ mà đến cuối đời ông ta hết sức căm thù, lại đã thực sự trở thành người học trò trung thành của ông ta. Nhưng tất cả những điều trên phải đến thập niên tám mươi, chứ không phải ở thập niên sáu mươi, tôi mới hiểu ra. Tôi yêu lá cờ đỏ mà đứng dưới nó chiến đấu chống lại chủ nghĩa phát xít không chỉ có Vasili Terkin, mà còn có Viktor Nekrasov, Lev Kobelev, Bulat Okudzhava. Tôi yêu không phải một nước Liên Xô trên danh pháp, mà một nước Liên Xô của cá nhân tôi, nơi tôi có rất nhiều bạn bè ở tất cả các nước cộng hoà. Tôi thích và đến bây giờ vẫn thích bài Quốc tế ca – không phải như một bài đảng ca, mà như một bài hát thường.

Nhưng trong điệp khúc "Những người xưa chỉ tay không – Mai đây tất cả sẽ trong tay mình" có một sự mập mờ nguy hiểm. Nếu người thực sự tay trắng mà trở nên có tất cả thì đó là điều đáng ghê sợ."

....
Văn học Nga là gì ? Đó là tấm gương bị các cuộc chiến tranh và cách mạng đập vỡ nhưng các mảnh vỡ của nó vẫn lại lớn lên, giữ được trong bề sâu tất cả những gì đã phản chiếu trong nó.

Lenin từng gọi Tolstoy [Alexey?] là "tấm gương phản chiếu cuộc cách mạng Nga", định nghĩa này lập tức đã giới hạn nhà văn đến phiến diện què quặt. Văn học – đó là tấm gương phản chiếu cả cách mạng lẫn phản cách mạng.

....

Hãy tránh những bàn tay chỉ đường, ngay cả nếu chúng chỉ theo hướng ngược lại ngõ cụt cũ. Một ngõ cụt khác có thể vẫn đang chờ anh ở đấy với nụ cười khẩy của người anh em sinh đôi ranh mãnh. Ở đấy cũng có thể có những vũng bẩn và những vũng máu.

....

Tình trạng không cầm máu – bệnh hemophilie – là căn bệnh dân tộc của nước Nga. Nó khởi nguồn từ thời thống trị của quân Tarta-Mongolia, khi các vị bá tước Nga cứ đánh nhau liên miên thay vì thống nhất với nhau. Chính khi đó đã sinh ra thảm kịch dân tộc chẳng hề đáng tự hào –thói quen người Nga làm đổ máu Nga*.

Chủ nghÄ©a xã há»™i chẳng bao giờ có ở chúng ta. DÆ°á»›i cái tên giả chủ nghÄ©a xã há»™i chúng ta đã tạo ra má»™t chế Ä‘á»™ phong kiến - quân chủ che đậy. Chẳng phải Stalin là Nga hoàng, còn các vị bí thÆ° đảng là những lãnh chúa đó sao ? Chủ nghÄ©a xã há»™i phong kiến sau khi giết chết Nga hoàng Aleksey đã thay ông ta thừa kế ngai vàng, thừa kế bệnh hemophilie. Nền dân chủ của chúng ta hiện thời cÅ©ng là nền dân chủ phong kiến, nền dân chủ hemophilie. Máu vẫn tiếp tục đổ không ngừng – cả ở quanh nÆ°á»›c Nga, cả ở bên trong – máu của các cuá»™c xung Ä‘á»™t dân tá»™c trên những lãnh địa cÅ© của đế chế, máu ở Chechnya, máu của cuá»™c huynh đệ tÆ°Æ¡ng tàn giữa nghị viện và tổng thống, máu của những vụ giết người được thuê sẵn. NÆ°á»›c Nga luôn là đất nÆ°á»›c của nền văn hoá cao cả, nhÆ°ng đồng thời là đất nÆ°á»›c của sá»± vô văn hoá chính trị. Chúng ta đối xá»­ vá»›i sá»± tá»± do của mình má»™t cách vô văn hoá. Tá»± do của những người không đáng được tá»± do là nguy hiểm cho chính họ. Gertsen từng viết : "Không thể giải phóng cho mọi người nhiều hÆ¡n họ tá»± giải phóng từ bên trong".** Chẳng hề mong muốn má»™t nhà thÆ¡ nào đó của thế kỉ XXI sẽ lại giống nhÆ° Aleksander Blok lang thang quanh đống đổ nát, tay cầm má»™t mảnh gÆ°Æ¡ng phản chiếu chỉ những xác chết và tro tàn. Tôi những muốn chúng ta nhìn vào tấm gÆ°Æ¡ng của lịch sá»­ và thấy ở đấy chỉ khuôn mặt mình và khuôn mặt con cái chúng ta mà khi nhìn vào khÃ
´ng thấy xấu hổ.

....

Tôi không thương xót chính quyền xô viết, bởi vì nó đã không hề thương xót hàng triệu người bị nó giết chết. Nó tất phải sụp đổ giống như chế độ sa hoàng là chế độ cũng không thương xót mọi người. Thiếu lòng thương xót đối với những con người của một hệ thống nhà nước rốt cuộc sẽ quay ra thành sự không thương xót của mọi người đối với hệ thống đó. Hãy để hệ thống hôm nay nhớ lấy điều đó như một lời cảnh báo, hệ thống này vẫn chưa đáng được gọi là dân chủ bởi vì đáng tiếc là nó vẫn thừa kế của chính quyền xô viết sự không thương xót mọi người. Sự không thương xót đó tự gọi mình là gì đi nữa – chủ nghĩa xã hội, hay chủ nghĩa tư bản, hay một cái gì khác, thì cũng có khác gì nhau. Thế kỉ hai mốt đã ngấp nghé ngưỡng cửa. Tôi mong muốn gì ở nó ? Tôi muốn sao cho nó học được cách thương xót mọi người.

...

Tôi chỉ là người của thế kỉ hai mươi. Một nhà thơ "đầy xung khắc trong mình", ở đó những ảo tưởng lãng mạn cách mạng bện kết với sự bác bỏ những ảo tưởng đó, một nhà thơ như thế chỉ có thể xuất hiện vào nửa sau thế kỉ hai mươi và chỉ ở nước Nga – không phải nước Nga trước cách mạng, mà chỉ ở nước Nga xô viết với hệ thống một đảng, kiểm duyệt, khó đi lại. Tôi cám ơn thế kỉ hai mươi, bởi vì tôi không có thế kỉ nào khác. Tôi mang trong mình những căn bệnh của thế kỉ này, những hi vọng, lầm lạc, sợ hãi của nó, sự hạn chế, sự điên cuồng của nó, những cơn hoài nghi, cơn hoang tưởng tự đại, và lạy Chúa, cả niềm tin ngây thơ nhưng không sao chữa nổi là tình bác ái của mọi người dẫu sao vẫn có thể có được."

Notes:
* Còn người Việt Nam, thói quen người Việt làm đổ máu người Việt bắt đầu từ thời Mạc-Lê, Trịnh- Nguyễn phân tranh và tiếp tục trong 400 năm sau đấy. Trừ những khi có giặc ngoại xâm còn lịch sử Việt Nam từ thời Mạc- Lê thế kỷ 17, Trịnh -Nguyễn thế kỷ 18, Tây Sơn- Nguyễn Ánh, cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19 cho tới Bắc Viêt- Nam Việt trong thế kỷ 20, luôn là thời kỳ người Việt làm đổ máu Việt. Hơn thế, hầu hết các trường hợp "ngoại xâm" xảy ra đều do một bên người Việt "mời" vào để giúp đánh bên kia: Lê Chiêu Thống cầu Thanh, Nguyễn Ánh cầu viện Xiêm, Lê Văn Khôi cầu viện Xiêm.. Và cuộc chiến Quốc- Cộng thế kỷ 20 với hơn 4 triệu người chết!


** Câu này làm tôi nhắc tới ý của Pushkin mà Solzhenitsyn nhắc tới: "Với loài bò, tự do thật vô ích. Ách và roi là những gì đời đời chúng biết"

+ Evtushenko chính là tác giả bài thơ "Nói". Khi nghe Nguyễn Việt Chiến nói tại phiên tòa báo chí, bất giác, tôi nhớ đến bài thơ này. Tôi nghĩ Evtushenko là một nhà thơ "chính trực bình thường", ông không có sự ngạo nghễ như Brodsky hay niềm tin vững chắc của Solzhenitsyn. Trong phiên tòa xử Brodsky về tội lang thang, viên thẩm phán hỏi ông: "Ai thừa nhận anh là nhà thơ? Ai đưa tên anh vào hàng ngũ các nhà thơ" Brodsky nói: "Không ai. Ai có thể đưa tôi vào hàng ngũ nhân loại". Evtushenko không có sự ngạo nghễ như vậy, có lẽ cũng vì thế mà ông bị Brodsky ghét, cho rằng Evtushenko chỉ dám nói những gì được phép nói. Nhưng giữ được sự chính trực thông thường trong một xã hội yêu cầu tất cả phải tuân thủ dối trá, đó lại là can đảm.

Nói

Evtushenko

Anh là người can đảm, họ bảo tôi.
Không phải.
Can đảm chưa bao giờ là phẩm chất của tôi
Chỉ có điều tôi nghĩ
Thật bất công nếu tự hạ mình như nhiều kẻ khác.
Có những nền móng chẳng được phép lung lay.
Và giọng của tôi không làm gì hơn là
Cười nhạo những dối lừa rỗng tuếch;
Tôi không làm gì hơn là viết, tôi không tố giác ai,
Không tự gạch bỏ những gì tôi nghĩ,
Tôi bảo vệ những người xứng đáng,
Và gọi đúng tên những kẻ bất tài
(làm điều dù sao cũng phải làm).
Và giờ đây họ bảo tôi rằng tôi can đảm.
Con cái chúng ta sẽ phải xấu hổ nhường nào
Khi cuối cùng chúng được báo đáp cho những nỗi khiếp sợ này
Chúng sẽ nhớ về cái thời kỳ lạ
Khi sự chính trực bình thường cũng giống như lòng can đảm

Entry for October 20, 2008

Báo chí đang hình thành hai trận tuyến trên blog quanh Hải/Chiến, ai đáng phục/đáng trách hơn ai. Đáng chú ý là phóng viên cả hai tờ Tuổi Trẻ và Thanh Niên đều im lặng, vì là người nhà. Chính xác thì có Nguyễn Thế Thịnh của Thanh Niên lên tiếng có ý chê trách anh Hải. Cùng với đó là một bài viết rất có ảnh hưởng của Nguyễn Quang Vinh (Lao Động), em trai Nguyễn Quang Lập. Đối lại là hai bài của Bố Cu Hưng (Pháp luật TPHCM) có take side khá rõ rệt, và bài Osin (SGTT) khen ngợi cả Hải và Chiến, nhưng vẫn có hàm ý (mà rất nhiều người hiểu rằng (còn hiểu đúng hay hiểu nhầm lại là chuyện khác)) là Hải đáng khen hơn Chiến vì Hải biết nhận lỗi còn Chiến thì không. Và chúng ta cần rút kinh nghiệm tập thể.

Mới nhất thêm bài của Thiềm Thừ, báo Tiền Phong, cho rằng anh Hải dũng cảm, còn anh Chiến...thì "Thật buồn khi nghe nhà báo Nguyễn Việt Chiến nói những lời này. Nó cho thấy, Trung tá Vinh – cũng như nhiều sĩ quan công an khác - rất thân thiết với anh Chiến, với báo Thanh Niên, đến mức gọi là tới, vừa uống rượu vừa nói chuyện về vụ án. Nhưng… “Ta thà chết chứ nhất định không chịu hy sinh, quyết không khai Năm (địch chỉ tìm ba) đồng chí chính uỷ nằm trong đống rơm".


Vậy là phóng viên các báo lớn đều vào cuộc cả: SGTT, Pháp luật TPHCM, Lao động, Tiền phong. Còn báo nào nữa?

Trận chiến có vẻ căng thẳng nhưng nếu tạm coi là có hai phe thì trong dư luận nhà báo-blogger xem ra bên bênh nhà báo Hải có vẻ mạnh hơn bên bênh nhà báo Chiến. Lý do tại sao không hoàn toàn biết được. Nhưng tất nhiên nếu tôi là nhà báo viết blog có tên tuổi rõ ràng thì chắc hẳn tôi cũng sẽ ngần ngại khi viết bài ca ngợi nhà báo Chiến chẳng hạn, bên cạnh những rủi ro dễ thấy (ví dụ, anh Chiến thực ra không trong sáng đến thế) còn có rủi ro khác- quan trọng hơn- là bị quy vào là "phản kháng tòa án", rồi từ "phản kháng tòa án" tới "chống đối chế độ" là một bước không xa. Thà đấm ngực nhận lỗi chung cho cả làng là an toàn nhất, chúng tôi sẽ rút kinh nghiệm tập thể từ nay sẽ viết bài trung thực, đầy đủ nguồn tin, có sự thẩm tra rõ ràng v.v. và v.v. Nhân dân cũng sẽ hài lòng hơn vì thấy báo chí từ xưa tới nay ăn tục nói phét hơi nhiều, chỉ quen làm nhân dân sợ hết hồn nếu chẳng may có ngày bị lên báo (mà không phải mất tiền), hóa ra cũng có ngày biết sợ nhân dân, biết nhận lỗi trước nhân dân... (nhưng chính xác hơn thì phải gọi là biết lỗi với đày tớ của nhân dân). Từ xưa, có mấy khi nhân dân được xin lỗi đâu. Hình như lần gần nhất là cách đây 50 năm, thời Cải cách ruộng đất. Không sao, ngày xưa Cụ Hồ còn phải khóc nhận lỗi với nhân dân cơ mà.

Đùa chứ, tớ không muốn nói ra, nhưng cái chuyện bảo vệ bí mật nguồn tin như là đạo đức của phóng viên nội chính Việt Nam thì tớ thấy quả là hài hước. Thậm chí cái huyền thoại đang được lan truyền rằng anh Hải giữ khí tiết, nhận hết tội về mình để không ảnh hưởng tới "nguồn tin", tớ nghĩ cũng là một huyền thoại để làm êm tai người nghe, vì nó lãng mạn quá, nghe cứ tưởng anh Hải là phóng viên NY Times thà ngồi tù chứ không khai nguồn tin trong Văn phòng Phó Tổng thống Mỹ. Còn chuyện bia rượu với công an thì tớ tưởng phóng viên nội chính nào cũng thế chứ không chỉ anh Chiến? Anh Hải chẳng lấy tin từ anh Như Phong, cũng trung tá hay thượng tá gì đó ở báo CAND còn gì.

Nói chung, câu chuyện vụ án báo chí này đã bắt đầu qua giai đoạn đáng buồn, và chuyển sang giai đoạn "buồn cười" rồi. Để xem cánh báo chí tiếp tục chiến nhau ra sao.

PS: + Tôi viết tắt tên, không gọi theo đại từ nhân xưng, hy vọng không bị hiểu nhầm là thiếu tôn trọng người liên quan khi viết như vậy.

+ Tôi không hoàn toàn chắc về nhân thân các nhà báo liên quan, nếu có chi tiết nào không chính xác xin cho biết.

+ Bên tathy ngày trước có mục Đổ lỗi và Rửa tội. Tên mục này chính ra rất hợp với câu chuyện báo chí hiên nay.

+ Btw, nên gạt bỏ các huyền thoại. Tớ không nghĩ anh Chiến hay anh Hải ai là anh hùng ở đây cả. Nhưng tớ nghĩ anh Chiến dũng cảm và có nguyên tắc hơn trong cách xử thế so với anh Hải. Như vậy thôi.

+ Đừng thần thánh hóa con người và sức chịu đựng của con người. Như tôi đã nói, ứng cử viên Tổng thống Mỹ McCain trong nhà giam Bắc Việt từng nói với báo giới rằng ông được đối xử tốt trong tù trong khi sau này, ông ta lại cho biết ông ta từng bị tra tấn. McCain cũng khai nhiều hơn những gì được quân đội Mỹ cho phép, thậm chí còn nói với báo chí rằng nước Mỹ đang bị cô lập theo yêu cầu của những người giam ông ta...Thế nhưng về Mỹ, ông ta vẫn thành anh hùng. Hai điều cơ bản nhất mà ông ta không thỏa hiệp trong tù là:

(1). Không chịu được thả ra tù sớm như là một quân bài của Việt Nam vì như thế là vi phạm quy định của quân đội Mỹ và

(2). Không thừa nhận hay xin lỗi vì "tội lỗi" của mình hay cho rằng những việc làm của quân đội Mỹ trong chiến tranh là "tội ác chiến tranh".

Chỉ không thỏa hiệp hai điều đó, ông ta trở thành anh hùng của người Mỹ, và những sự thỏa hiệp nhất định trong tù của ông ta như khai báo nhiều hơn quy định của quân đội, nói tốt về chế độ nhà tù ở Hanoi Hilton trong khi thực ra bị tra tấn... được coi là thỏa hiệp có thể chấp nhận được. Và cho dù kỳ bầu cử Mỹ có chuyện hai bên móc máy quá khứ nhau đến mấy, đảng Dân Chủ cũng không dám lôi những chuyện "thỏa hiệp" của McCain trong tù ra để nói xấu ông, vì như thế sẽ dễ gây ra phản cảm.

Entry for October 18, 2008

- Tôi nói rõ thêm vài ý về quan điểm cá nhân mình qua những bàn luận hậu phiên tòa. Trong entry trước tôi có đề cập tới ý kiến của một số nhà báo quanh vụ việc. Entry đó được Tắc Kè đưa lên blog mình và để ngoặc là hai entry của Osin và Bố Cu Hưng. Việc đó ngoài dụng ý của tôi. Mặc dù các phát biểu của tôi ở entry đó có liên quan tới những gì đọc ở hai blog này (và cả những blog khác) nhưng tôi cũng muốn nói rõ rằng nội dung entry đó không phải là nhằm trả lời hai bài viết trên blog Osin và BCH.

- Xét về cá nhân, tôi vẫn đánh giá rất cao Osin. Tôi cho rằng Osin là nhà báo và blogger viết chính luận giỏi nhất hiện nay. Không những thế, tôi còn nghĩ anh là một nhà báo dũng cảm và trung thực. Và tôi cũng thường đồng tình với chừng 90% (hoặc hơn) những ý kiến của anh. Tôi nghĩ quan điểm của anh trong bài vừa rồi (Hai nhà báo và một lời xin lỗi) cũng rất nhất quán với quan điểm của anh từ trước. Ngay trong entry đấy, tôi cũng thấy về mặt quan điểm, ý kiến của anh Osin chính xác. Thế nhưng, khi đọc entry đấy, tôi vẫn cảm giác gợn một cái gì đó hơi thiếu công bằng.

- Về Bố Cu Hưng, ấn tượng của tôi về anh là một người khôn ngoan, và biết cách lèo lái dư luận. Xin nói rõ, đây chỉ là ấn tượng cá nhân của tôi. Khác với blog Osin, điều tôi không thích ở blog Bố Cu Hưng là sự rào đón quá cẩn thận, và cảm giác có sự lèo lái khá rõ ràng.

Nhưng tổng hợp lại, tôi nghĩ, hai blog Osin và Bố Cu Hưng vẫn là hai blog của nhà báo có ảnh hưởng nhất trong thế giới Yahoo 360 hiện nay (về mảng chính trị- xã hội). Có thể gọi họ là những người "định hướng" dư luận (opinion maker). Còn có blog của một số nhà báo khác, cũng khá nổi và thú vị nhưng không đạt được mức độ ảnh hưởng đó như Mr. Do, Bút Lông, ngoc n, Huy Bom...

- Một blogger khác, không phải nhà báo, nhưng lại rất quan tâm tới vấn đề báo chí và hay phát biểu về mảng này là Dong A. Tôi rất hiếm khi tán thành các ý kiến của Dong A về các vấn đề chính trị- xã hội và luôn có ấn tượng về sự định kiến, nhiều khi tới mức cực đoan, của Dong A. Tôi ưa thích blog này trên phương diện văn học-nghệ thuật hơn là chính trị-xã hội. Nhưng dù vậy, Dong A cũng có những ý kiến sắc sảo và có những tìm hiểu chi tiết về vấn đề mỗi khi viết bài. Những ý kiến của Dong A, kể cả những định kiến của nó, còn đáng quan tâm ở chỗ chúng tiêu biểu cho suy nghĩ của nhiều người, nhất là những người ở lứa tuổi 30-40 ở Việt Nam.

-

Xung quanh phiên tòa báo chí

Vài ý nhỏ, ghi ra vì chưa rảnh để viết đầy đủ

-Không ít nhà báo không hiểu rằng chuyện hai nhà báo bị bắt không chỉ là chuyện trong nghề, một tai nạn nghề nghiệp hay là gì đó. Tự do báo chí có liên quan mật thiết tới tự do ngôn luận và báo chí có vai trò hết sức quan trọng trong việc giám sát chính quyền. Tất nhiên, với những người coi báo chí không phải là chủ thể giám sát chính quyền mà là công cụ để chính quyền giáo dục, phổ biến chính sách cho nhân dân thì tôi không có ý kiến gì thêm. Ai cần thêm một cái loa tuyên truyền? Thật xấu hổ cho những người nào tự nhận mình là nhà báo khi nghĩ báo chí thực sự là công cụ của Đảng.



- Dù hai nhà báo có đúng hay sai, những tin tức của họ sai ở mức độ nào, bịa đặt tới đâu thì phiên tòa này là một trò hề không thể chối cãi mà bất kỳ ai chỉ để tâm theo dõi một chút là có thể thấy. Và trên blog của một số nhà báo danh tiếng, họ đều cố tình không nhắc tới tính chất "phường tuồng" của phiên tòa, trong khi phân tích đồng nghiệp của họ sai như thế nào, cần thông cảm, đoàn kết etc. ra sao. Tất cả những bài viết né tránh tính chất phường tuồng của phiên tòa, theo tôi, không thể gọi là khách quan và trung thực.


- Xin hỏi những nhà báo và những người không phải nhà báo: nếu một nhà báo đưa tin sai do vô tình phạm phải, do tin vào các phát ngôn của cơ quan điều tra thì theo các bạn, họ có nên chịu trách nhiệm hình sự không? Câu hỏi này là câu hỏi tự vấn về quan điểm của mỗi người, không liên quan tới pháp luật cụ thể.

Về pháp luật, cần thấy rằng Luật Báo chí và Luật Hình sự rất mập mờ về vụ này, và hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí tùy tiện của người cầm quyền. Có thể thấy rõ ngay trong vụ hai nhà báo, khi tội danh được thay đổi vào thời điểm cuối.


Note: Ở các nước dân chủ, nhà báo đưa tin sai không chịu trách nhiệm hình sự. Theo bạn, ở Việt Nam có nên như thế không?

- Quay trở về vụ việc cụ thể. Lấy gì đảm bảo rằng những người viết bài (trên báo và trên blog) rằng Chiến, Hải và các đồng nghiệp theo dõi PMU18 khi xưa viết sai, được Quắc/Huynh mớm tin, cũng đang viết sai và được những quan chức công an, chính quyền khác mớm tin, hay đơn giản là chép lại lời Trung tướng Vũ Hải Triều đọc chính tả *?


Nói cách khác, liệu công chúng có thể biết được rằng ai viết đúng, ai viết sai không? Hay kẻ ngã ngựa là kẻ sai, và kẻ sống sót là kẻ đúng. Tôi đọc blog của những người được coi là thạo tin nhất trong giới báo chí và không có một chi tiết nào chứng tỏ rằng Chiến, Hải viết sai. Nói cách khác, trong khi phê phán Chiến/Hải lấy tin thiếu tỉnh táo và kiểm chứng, họ cũng làm y như những bài báo của Chiến, Hải và những người khác trước kia: tức là nói như đinh đóng cột rằng người này sai, người kia sai. Trong khi nói chính xác thì anh Chiến còn có băng ghi âm làm bằng về nguồn tin, chỉ có điều những băng ghi âm của anh không được công bố, và chúng ta đành phải "tin" cơ quan bảo vệ pháp luật rằng các băng ghi âm này không có giá trị gì.

- Cái này là một comment có sửa trên blog V+, có thể có liên quan ở đây, có thể không:

"Ở trên tất cả các quốc gia dân chủ trên thế giới, không có chuyện nhà báo phải ngồi tù vì đưa thông tin sai lệch. Nhà báo có thể bị kiện, có thể phải bồi thường, có thể bị sa thải, có thể bị mất uy tín, có thể bị tẩy chay nhưng không thể bỏ tù nhà báo vì anh ta đưa tin không chính xác.

Ngay việc vu khống (tức là cố tình đưa tin sai để bôi nhọ) ở các nước dân chủ cũng không phải là tội hình sự. Người bị vu khống có thể khởi kiện người vu khống nhưng đó là quan hệ dân sự và trong quan hệ dân sự thì không có án tù. Ông Tiến có quyền kiện nhà báo Hải ra tòa vì tội vu khống, như trước kia chủ nhà hàng Phố Núi đã kiện VNN và thắng kiện (hoặc VNN dàn xếp bên ngoài tòa- chi tiết cụ thể tôi không rõ). Nhưng còn việc bắt nhà báo bỏ tù vì đưa tin sai thì lại là một việc khác, và thực chất yếu tố có đưa tin sai hay không trong vụ án này không thực sự là yếu tố quyết định cho việc khởi tố và cho mức án xử.

Cái tâm lý cứ thằng nào làm sai cái gì là tống nó vào tù hết sức phổ biến trong xã hội Việt Nam. Về cơ bản, điều đó thể hiện thái độ thiếu tôn trọng quyền con người, lẫn lộn giữa các mối quan hệ có tính dân sự và hình sự.

Lấy ví dụ, nếu có một vụ tai nạn xảy ra và có người chết vì tai nạn. Người nhà nạn nhân trong lúc phẫn uất có thể muốn kẻ gây tai nạn phải chết. Nhưng trong tất cả mọi luật pháp thì người gây ra tai nạn chết người sẽ không bị xử tử vì tai nạn đó. Đó là vì luật pháp dựa trên cơ sở phán xét xã hội của số đông, vì những lợi ích số đông, và tính tới quyền lợi cũng như trách nhiệm của các bên liên quan. Bởi vì luật pháp không phải là sự trả thù. Và nếu có một ông Thứ trưởng nào bị mất chức "oan", một ông tướng Công an không được vào TW "oan" thì đó cũng không phải là lý do hợp lý để khoác tấm áo "công lý" lên sự trả thù.


+ Về những dư luận quanh cá nhân hai anh Chiến/Hải thì cũng có nhiều điểm đáng bàn. Nhưng chắc để lúc khác. Theo tôi, nếu không kể việc tung tin hỏa mù cố ý của một số người thì việc này phản ánh cách tư duy, cách chấp nhận thực tế theo như mình mong muốn của người đọc hơn là cá nhân cụ thể hai anh này thế nào.



* Trong audio buổi nói chuyện của Trung tướng Vũ Hải Triều và Trưởng ban Tuyên giáo Tô Huy Rứa, có đoạn cử tọa (không rõ chính xác là những đối tượng nào, hình như là các báo cáo viên (?) của Ban Tuyên giáo) yêu cầu ông Triều nói chậm lại để có thể ghi chép. Ông Triều vừa cười vừa nói: tôi cứ nghĩ là đến đây để báo cáo nên không chuẩn bị tài liệu, chứ đọc thế này như đọc chính tả thì hay quá.

No country for small men (and women).

Ước lượng của Nguyễn An Nguyên trên Minh Biện cho thấy quy định cấm người thấp hơn 1m45 hay dưới 4o kg lái xe máy, thấp hơn 1m50 lái ô tô có thể tước đi quyền điều khiển xe máy của ít nhất 1 triệu phụ nữ và quyền lái xe ô tô của ít nhất 6 triệu phụ nữ.

Theo ý kiến của một bạn đọc tự nhận là luật gia trên Vnexpress thì quy định này có thể vi phạm Hiến pháp do tạo ra sự phân biệt đối xử về chiều cao, cân nặng.

Nhưng không chỉ thế, quy định này còn mang tính phân biệt giới tính khi đa số những người thiệt thòi là phụ nữ.

Và quy định đó được đề xuất mà không kèm theo bất cứ nghiên cứu nào được công bố về tỷ lệ tai nạn do người thấp bé gây ra, tỷ lệ người thấp bé trong dân số, các chứng cứ khoa học của việc người thấp bé gây nhiều tai nạn vượt trội đủ để tạo cơ sở cho việc cấm họ điều khiển xe máy/ô tô... Tuy Bộ Y Tế nói là họ nghiên cứu kỹ nhưng không công bố nghiên cứu nào của mình cho công chúng biết, mà chỉ thản nhiên cấm là cấm.

Trả lời Vnexprees, một ông Cục trưởng ở Bộ Y Tế cho biết.

" Khi xây dựng phương án, chúng tôi có tính đến những người không đạt tiêu chuẩn nhưng là số ít. Còn chi tiết bao nhiêu người không đạt chuẩn thì Bộ chưa khảo sát. Chúng tôi chỉ điều tra những yếu tố để đảm bảo an toàn giao thông và tạo thuận lợi tối đa cho người lái xe."

Câu sau mắng câu trước. Tại sao chưa khảo sát bao nhiêu người không đạt chuẩn (dựa trên một mẫu nào đó đủ lớn chẳng hạn) lại biết rằng đó chỉ là số ít? Viện dinh dưỡng hẳn có những số liệu cụ thể về tỷ lệ chiều cao, cân nặng của người Việt trên cả nước và phân bố ở các vùng. Tại sao Bộ Y tế không công bố công khai ước tính có bao nhiêu người sẽ bị cấm mà trả lời là "chưa khảo sát"? Một câu trả lời rất vô trách nhiệm. Một quy định tước đoạt quyền lái xe của hàng triệu người như thế phải được xây dựng trên cơ sở những luận cứ rõ ràng và quan trọng không kém là phải công khai những luận cứ đó để người dân thực sự thấy nó được xây dựng một cách khoa học. Chứ không thể nói rằng vì người thấp bé, nhẹ cân có khả năng gây tai nạn hơn nên cấm họ điều khiển xe.

Về phần mình, Bộ trưởng Giao Thông Hồ Nghĩa Dũng cho biết: "- Bộ Giao thông chưa có nghiên cứu cụ thể số người thấp bé gây ra nhiều tai nạn giao thông. Nhưng tôi nghĩ không nên đợi nghiên cứu đối tượng này gây nhiều tai nạn mới đưa ra chế tài. Chúng ta đảm bảo quyền đi lại của công dân nhưng cũng phải trên cơ sở an toàn giao thông cho người khác."

Ơ hay thế không nghiên cứu thì làm sao biết rằng người thấp bé gây tai nạn nhiều hơn? Và ngay cả nếu có gây ra nhiều hơn thì cũng nhiều hơn tới mức nào, có đủ cơ sở để cấm họ không?:

Phát biểu của các quan chức này hoàn toàn dựa trên một nhận thức "quan chức": cứ cấm cái đã. Đằng nào thì những người thấp bé nhẹ cân cũng chẳng có hội đoàn nào để lên tiếng phản đối cho họ cả.

Mùa thu không trở lại

Cả ngày hôm nay tôi cứ cảm thấy buồn buồn sau khi đọc báo về phiên xử nhà báo. Tại sao vậy? Tôi cảm thấy khó hiểu. Tôi không có ảo tưởng gì về phiên tòa này, cả trước và sau khi nó diễn ra nên cũng không thể nói là tôi thất vọng về nó. Ngay từ hôm qua khi chưa tuyên án nhưng đọc đề nghị án của VKS đã có thể hình dung kết quả thế nào.

Có lẽ cảm giác buồn bã đó là từ cái án nhà báo Việt Chiến phải nhận, sau những nỗ lực của anh nhằm chứng minh mình vô tội, anh đã phải trả một cái giá đắt. Chắc chắn rằng nếu anh Chiến thành khẩn như anh Hải, tôi sẽ không có cảm giác buồn bã như thế, mà sẽ cảm thấy rằng mọi sự đều diễn ra như nó vẫn thế. Hay nếu anh Chiến cũng kịp thời “hối cải” như Thượng tá Huynh, bất ngờ nhận tất cả các tội lỗi trong ngày cuối, và chỉ nhờ quyết định “khôn ngoan” và kịp thời trong một ngày ấy, giảm được 12 tháng nằm trong nhà tù thì tôi cũng không cảm thấy buồn như thế. Nhưng anh Chiến hoặc vì kiên trì với lòng tin của mình vào nhân phẩm, hoặc không dạn dày kinh nghiệm chốn quan trường khốc liệt như Thượng tá Huynh, nên đã phải nhận cái án 2 năm tù.

Tất nhiên so với cái án mà những người như Nguyễn Văn Đài, Lê Thị Công Nhân hay Nguyễn Hoàng Hải/Điếu Cày phải nhận, thì cái án của anh Chiến vẫn còn là nhẹ. Nhưng các anh Chiến/ Hải không phải là những người như anh Điếu Cày hay chị Công Nhân, những người lựa chọn con đường đấu tranh dân chủ và đã tự xác định những hiểm nguy có thể gặp. Họ chỉ là những người làm công việc của mình cho những tờ báo của Nhà nước, viết báo, đưa tin, có khi đúng, có khi hay, và hẳn cũng có những lúc dở, lúc sai. Chính vì thế, thái độ kiên quyết chứng minh mình vô tội của anh Chiến làm tôi ban đầu ngạc nhiên, rồi cảm phục, và sau đó là buồn.

Đó là cảm giác buồn như khi đọc truyện Giết con chim nhại, khi người da đen bị xử án, bất chấp các cố gắng và hy vọng của người luật sư quả cảm. Là cái buồn khi chứng kiến cả một bộ máy, một hệ thống đồ sộ quyết định nghiền nát một con chim, và con chim ấy vẫn cứ cố dướn lên, cặp mỏ hé mở, đôi mắt mở to, như ngơ ngác, như cầu cứu, như tuyệt vọng.

Không, tôi không nghĩ anh Chiến ngây thơ. Hơn 20 năm làm báo nội chính, trải qua bao nhiêu thăng trầm ở một tờ báo hàng đầu, hẳn anh là một người dạn dày kinh nghiệm trong một môi trường khốc liệt, nhiều cạm bẫy. Riêng việc anh lưu trữ hàng chục băng ghi âm đối thoại với các vị tướng tá công an, các quan chức cao cấp để “phòng thân” cũng cho thấy sự tỉnh táo, cẩn trọng và kinh nghiệm của anh. Không, anh Chiến không ngây thơ để dễ dàng bị mắc bẫy, dễ dàng bị nghiền nát. Nhưng tôi nghĩ anh có niềm tin vào sự chính trực và lẽ công bình, vào cái gọi là lòng tự trọng. Lòng tự trọng có nghĩa là tôi có thể mắc sai lầm nhưng mắc sai lầm không phải là phạm tội, rằng nếu tôi không phạm tội, tôi sẽ không nhận tội. Cái lòng tin vào sự tử tế của con người, vào nhân phẩm ấy khiến anh khăng khăng không nhận tội, và còn đòi công khai những băng ghi âm ghi những “chuyện động trời” (theo lời anh Chiến tại phiên tòa) để bảo vệ mình.

Nhưng có người sẽ vẫn bảo là anh Chiến ngây thơ, hay anh “dại”. Sự ngây thơ và “dại” ấy là ở chỗ anh vẫn còn tin vào lòng tự trọng và lẽ công bình trong một bộ máy mà chỉ quyền và tiền là động cơ chi phối; và tại sao anh không biết “hèn” khi cần thiết phải hèn, như hầu hết mọi người. Rồi đây vợ dại, con trẻ của anh, ai trông coi, chăm sóc. Rồi căn bệnh cao huyết áp ở trong tù, rồi tuổi gần 60- cái tuổi mà hồi xưa, người ta sẽ làm lễ “lên lão”, sẽ được phát mũ ni để “mũ ni che tai, sự ai chẳng biết”, vui vầy cùng con cháu.

Không theo dõi phiên tòa nhưng tôi nghĩ, hẳn trong phiên tòa, ít nhất anh có hai lần tuyệt vọng. Lần thứ nhất là khi nghe đề nghị án của VKS, trong đó anh Hải-người bị kết án cùng tội danh- được đề nghị án treo còn anh bị án 24-30 tháng tù. Lần thứ hai, có lẽ còn tuyệt vọng hơn, là khi Thượng tá Huynh bất ngờ nhận hết mọi tội lỗi vào ngày cuối cùng và được giảm một năm tù so với mức đề nghị. Cái cảm giác khi chỉ còn mình ở lại, khi đồng nghiệp chung án với mình được tự do lập tức, được ra ngoài ôm bạn bè, vợ con, nhận lấy những cái bắt tay, ôm hôn, hoa tặng, lời chúc mừng. Còn mình tay còng được áp tải trở lại nhà giam với một tương lai bất định, cảm giác đó hẳn tuyệt vọng và cay đắng. Không biết lúc đó anh có tự trách mình “dại” không? Cái vỗ vai chia sẻ của người đồng nghiệp sắp được ra tù lúc đó hẳn cũng chẳng thể khiến anh nguôi ngoai.






Cũng có lẽ anh “dại” thật. Hay như ai đó nói, anh hùng rơm. Nhưng cái dại của anh khiến tôi cảm thấy thêm lòng tin vào con người, rằng không phải lúc nào, con người cũng có thể bị khuất phục. Rằng người ta vẫn có thể sống theo nguyên tắc và lòng tin vào nhân phẩm con người, cho dù có phải trả giá vì nó.

Cuộc sống vẫn diễn ra. Hai tuần nữa, những ồn ào xung quanh sẽ lắng đi, người ta sẽ không nhắc tới anh trên blog, trên báo, trên các diễn đàn nữa. Sẽ lại những câu chuyện mới, những nhân vật mới, những vụ việc mới gây ồn ào. Số phận một con người có phải là nhẹ bẫng?

Có lẽ cũng chẳng cần đến hai tuần. Ngay ngày hôm nay, mục Tin nổi bật của báo Tuổi Trẻ đã không nhắc gì tới phiên tòa, tới phóng viên báo Tuổi Trẻ mới được thả, chỉ có tin giá dầu, chứng khoán, kẹt xe ở Sài Gòn....Trong mục Pháp luật trên báo này, nếu tinh mắt mới thấy một mẩu tin dài đúng 300 chữ về kết quả vụ án: "Tuyên phạt ông Phạm Xuân Quắc mức cảnh cáo "

NhÆ°ng dẫu vậy, tôi vẫn nghÄ© anh là má»™t người thành công. Trong tÆ° cách má»™t nhà báo, những gì anh thể hiện ở phiên tòa có tác dụng nhÆ° má»™t phóng sá»± chân thá»±c nhất, má»™t “ký sá»± pháp đình” đầy đủ nhất về bá»™ mặt cá»
§a nền tÆ° pháp Việt Nam. Và thái Ä‘á»™ của anh khiến người ta còn có thể tin tưởng rằng trong nền báo chí ốm yếu và méo xẹo này vẫn có những nhà báo tin tưởng vào sá»± thật, và chiến đấu tá»›i cùng vì niềm tin đó. Bởi lẽ sá»± thật là nguyên tắc lá»›n nhất, là đối tượng quan trọng nhất của nghề báo, cho dù không phải dá»… dàng gì để chạm được vào nó- nhất là khi sá»± dối trá đã trở thành má»™t thứ quy Æ°á»›c, ràng buá»™c tất cả bằng những chiếc vòi bạch tuá»™c.

Nhưng có lẽ cũng vì niềm tin vào sự thật đó mà người ta cấm gọi anh là nhà báo, và biến anh thành “nguyên nhà báo”?

Điều lớn nhất một nhà thơ có thể làm là khiến người ta rung cảm và xúc động trước những gì tốt đẹp. Anh cũng làm được điều đó ngày hôm qua.

Như một bài thơ hay và buồn của anh từng khiến tôi xúc động.


Mùa thu không trở lại

Nguyễn Việt Chiến

Cô bé ấy có một lần nói khẽ
Anh tin không, em sẽ ngủ một tuần
Anh đừng đến và đừng buồn anh nhé
Em ngủ rồi, còn ai nữa mà mong

Em ngủ rồi, em có dậy nữa không ?
Mùa thu tiễn anh qua miền phố vắng
Mỏng manh quá lời yêu không đủ ấm
Những đam mê ngày ấy ngỡ xa rồi

Nỗi buồn chiều ta uống với ta thôi
Em như cỏ, em làm ta cháy mất
Giấc ngủ ấy ai tin là có thật
Em một mình đốt hết cả mùa thu

Ở bên kia thành phố có sương mù
Ai hát đấy, ta buồn như cỏ dại
Dậy thôi em, mùa thu không trở lại
Giấc mơ nào trên cỏ hãy còn xanh...

Entry for October 15, 2008

Nghe nói Bộ Công An tiếp thu kiến nghị của Bộ Y Tế, chuẩn bị đưa trình Quốc hội bổ sung Luật An toàn Giao thông, quy định chiều cao, cân nặng tối thiểu khi điều khiển xe cơ giới. Các trạm cảnh sát giao thông sắp được đầu tư trang bị hệ thống cân và đo chiều cao. Nguồn vốn đầu tư cho hệ thống cân và đo chiều cao cho các chốt cảnh sát giao thông trên cả nước được dự kiến sẽ rót ra từ vốn ODA còn dư từ vụ PMU18. Ngoài ra còn có các cân và thước đo lưu động sẽ được gắn trên xe máy cảnh sát giao thông để phục vụ công tác kiểm tra chiều cao, cân nặng của người đi đường.

Sắp tới lô hàng nhập khẩu thiết bị cân nặng, đo chiều cao trang bị cho cảnh sát giao thông (gọi tắt là lô hàng cân đo cảnh giao) sẽ được công ty X. trực thuộc Bộ Y Tế (có vốn cổ phần của một số quan chức bên Bộ Công An, Bộ Giao Thông) nhập khẩu độc quyền.

Dưới 40 kg không được đi xe máy trên 50 phân khối

Vở kịch hạ màn

Phiên tòa hai nhà báo (gọi tắt) này là một phiên tòa rất đặc biệt. Khác với vụ án Điều Cày cách đây vài tháng được xử dấm dúi và người ta không thể biết những gì diễn ra tại phiên tòa đó (dù tất nhiên là biết, đó chỉ là một trò hề và chánh án sẽ chỉ đọc những gì đã được viết sẵn), phiên tòa này diễn ra công khai và lần đầu tiên công chúng trong và ngoài nước có thể theo dõi chặt chẽ phiên tòa qua những tường thuật, và cả băng ghi âm một số diễn biến của phiên tòa được đưa lên mạng. Thực tình, tôi chưa đọc/nghe hết những gì liên quan nên chỉ nói trên cơ sở những gì mình đọc hay nghe qua.

Phiên tòa này còn đặc biệt ở thái độ ứng xử khác nhau của hai nhà báo và phán quyết rất khác nhau đối với hai người cho cùng một tội danh. Anh Nguyễn Văn Hải, báo Tuổi Trẻ, được tha ngay tại tòa và được khôi phục quyền công dân, trong khi anh Nguyễn Việt Chiến, báo Thanh Niên, bị xử 2 năm tù. Tại sao lại có sự khác biệt này?

Sự trớ trêu lại ở chỗ, anh Chiến bị xử nặng hơn chính vì anh thực hiện đúng theo pháp luật. Theo luật pháp, nếu có yêu cầu của Viện trưởng Viện Kiểm sát hay Chánh án tòa án cấp tỉnh thì phóng viên sẽ phải tiết lộ bí mật nguồn tin. Chắc chắn trong vụ này đã có yêu cầu tương tự và phóng viên Chiến đã cung cấp hàng loạt băng ghi âm cho cơ quan điều tra để chứng minh rằng mình vô tội và quả thực đã có những nguồn tin từ cấp tá tới cấp tướng trong cơ quan điều tra cung cấp cho anh. Ngay trong đoạn băng ghi âm trước tòa, anh Chiến cũng nhắc tới một trung tá công an tên Vinh và người này không hề xuất hiện trong cáo trạng. Anh cũng nhắc tới Trung tướng Ngọ, Trung tướng Oánh, vài vị tướng công an khác…và những người này thậm chí không được mời ra tòa làm nhân chứng. Còn nhớ sau khi anh Chiến bị bắt, báo Thanh Niên đã viết bài khẳng định còn giữ bản ghi âm cuộc nói chuyện với Trung tướng Ngọ trong đó ông Ngọ thừa nhận thông tin về 40 quan chức.

Tại phiên tòa, anh Chiến đề nghị tòa án công khai những đoạn băng ghi âm anh cung cấp cho cơ quan điều tra. Tòa án không trả lời gì cho yêu cầu này của anh. Và anh trở thành người bị xử nặng nhất, nặng hơn cả công an Huynh, người cung cấp tin tức cho báo chí, chỉ vì anh thực sự tin tưởng là bằng cách tích cực hợp tác với cơ quan điều tra, anh có thể chứng minh rằng mình vô tội, không bịa đặt tin tức như cáo trạng nêu ra- điều này có thể thấy trong phát biểu cuối cùng của anh trước tòa.

Đáng tiếc thay , anh Chiến không hiểu rằng phiên tòa này chỉ là vở kịch và anh là diễn viên đã được đạo diễn sắm cho vai “chết”, nhưng chết đau thương hay chết nhẹ nhàng là tùy thuộc vào thái độ “diễn” của anh. Dù anh có cung cấp bao nhiêu băng ghi âm đi nữa thì anh cũng sẽ bị xử như con dê tế thần thôi. Thậm chí chính việc anh hợp tác với cơ quan điều tra, lôi ra một loạt tên tuổi trong ngành công an và những dấu hiệu về sự đấu đá nội bộ của họ lại càng là yếu tố khiến anh bị xử nặng hơn. Bởi vì người ta không thể để động xuồng rồi cả lũ cùng chết chìm trên xuồng đó. Họ cần phải dập thế nào càng im càng tốt, cảnh cáo một viên tướng công an thất thế và tống vào tù 1 năm cho viên thượng tá, thế là đủ rồi. Không nên tiếp tục lôi tên của những Oánh, những Ngọ…ra trước tòa án làm gì.

Vậy là người thực sự tin rằng tòa án không phải vở tuồng phải chịu cái án nặng nhất, 2 năm tù. Cái án này dù sao cũng hợp với bản chất thi sĩ lãng mạn của anh, với niềm tin rằng nếu tôi vô tội, tôi sẽ không nhận tội. Nhiều người có thể cho rằng anh thiếu khôn ngoan, khi không chịu đóng vai tuồng người ta sắm cho anh, là ngoan ngoãn cúi đầu nhận tội, thành khẩn trước bình minh, để có thể nhận được án nhẹ hơn. Nhưng tôi nghĩ hầu hết mọi người đều cảm phục anh. Tất nhiên, ở đây còn một vấn đề hơi tinh tế hơn: đó là anh Chiến có thể không ý thức được rằng có vở tuồng như thế. Người ta không thể đến nhà giam mà đặt vấn đề thẳng với anh, rằng nếu anh nhận là mình bịa đặt tin tức và chỉ lấy tin bịa đặt từ ông Quắc, ông Huynh thì họ sẽ xử nhẹ cho anh.

Anh Chiến rơi vào tình thế chọn hai phương án: một là đấu tranh, tung hê tất cả lên và hy vọng họ sẽ xử anh trắng án vì quả thực thấy anh vô tội hay vì muốn êm xuồng; hai là ngoan ngoãn hợp tác bằng cách nhận tội, không lôi thêm ông Vinh, ông Ngọ… vào nữa. Anh Chiến chọn cách thứ nhất, có lẽ một phần vì vẫn có những ảo tưởng nào đó vào pháp luật, và một phần vì niềm tin chân chính rằng mình vô tội thì không thể dối lòng nhận tội. Nhưng như ai đó (cụ thể: một ông giáo sư Nhật và một ông cựu quan chức Việt Nam) nói, dưới chế độ này thì tất cả đều là các tù nhân dự bị, ai cũng có cái “tội” nào đó, làm sao có thể cãi rằng mình “vô tội” được chứ, như thế khác nào là cười nhạo cả bộ máy điều tra-kiểm sát-tòa án khổng lồ được huy động để xử vụ này. Hai năm tù cho một niềm tin vào sự trung thực và công lý. Thực ra cũng còn là nhẹ so với nhiều người khác.

Về phía anh Hải, anh làm đúng như những gì người ta kỳ vọng từ “vai diễn” của anh: thừa nhận cáo trạng của cơ quan điều tra trong đó khẳng định có sự bịa đặt trong việc đưa tin, và không dây dưa lôi tướng A, tá B…vào cuộc nữa. Anh Hải hiểu rõ mình đang ở trong vở kịch và thái độ ứng xử duy nhất có thể cứu vãn được mình là làm như anh làm. Vì thái độ “thành khẩn” của anh nên người ta xử anh tự do ngay sau phiên tòa. Việc xử hai nhà báo cùng bị kết tội giống nhau nhưng có thái độ “thành khẩn” khác nhau còn có tác dụng mạnh như một tín hiệu tới giới báo chí trong tương lai. Nếu ngoan ngoãn nhận tội sẽ được “khoan hồng”, còn ngoan cố sẽ bị trừng phạt nặng.

Tôi tin rằng hầu hết mọi người (có thể cả tôi) nếu ở trong trường hợp của anh Hải sẽ có sự lựa chọn như anh: giữa tự do trước cửa và nhà tù sau lưng, giữa một bên là vòng tay của những người thân yêu, và bên kia là những bạn tù dữ dằn, xăm trổ đầy người. Anh Hải vẫn là người dũng cảm, trong phạm vi sự dũng cảm thông thường cho phép. Hơn thế, có thể còn bảo vệ được nguồn tin (?). Nhưng không thể nói anh là nhà báo thực sự trung thực bởi kiểu gì anh cũng đã có sự lừa dối: hoặc lừa dối bạn đọc khi bịa đặt tin tức
trên báo, hoặc lừa dối công lý (thứ công lý của lương tâm, chứ không phải công lý tòa án) khi nhận có tội trong khi vô tội. Nhưng nếu cơ quan đại diện cho công lý là tòa án bắt bạn phải lừa dối mới được tự do thì bạn chọn gì, nghe theo thứ công lý nào?

Một điều trớ trêu là tòa án thay đổi tội danh hai nhà báo vào phút chót: sửa từ tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn sang lợi dụng quyền tự do, dân chủ. Việc thay đổi tội danh này khiến vụ án thay đổi hẳn sắc thái, từ việc xử lý các nhà báo như những viên chức Nhà nước, sang việc xử lý họ như những công dân. Và tính chất của vụ việc cũng chuyển sắc thái sang một hình thức răn đe đối với “tự do, dân chủ”.

Đối với hai viên chức công an, họ bị xử lý như những người thua cuộc trong những cuộc tranh chấp nội bộ trong ngành. Vị tướng già Phạm Xuân Quắc bị cảnh cáo và thật ra, chưa từng phải ngồi tù một ngày nào. Án cảnh cáo chỉ là việc người ta khắc lên đầu ông cái ấn ghi chữ “kẻ thua cuộc” (loser, loser, cuộc đua kết thúc). Ông Thượng tá Huynh bị xử 1 năm tù, nhẹ hơn mức án đề nghị (tương đương nhà báo Chiến). Nghe nói, cuối phiên xử, ông đã nhận tội và có lẽ vì thế nên tòa đã “khoan hồng” với kẻ “biết điều”. Vậy là vở kịch hạ màn. Người tiết lộ bí mật cho báo chí bị xử 1 năm tù trong khi nhà báo đưa tin trên cơ sở những tin tức của sĩ quan công an cung cấp bị xử 2 năm tù. Đó là công lý made in Viet Nam.

Entry for October 14, 2008

Công nhận báo chí phương Tây rất thiếu dân chủ, công bằng, khách quan, không đưa tin chính xác, đúng người, đúng việc. Rõ ràng hai anh Hải và Chiến bị ra tòa vì tội lợi dụng tự do, dân chủ mà cả hai hãng thông tấn lớn là AFP và AP đều đưa tít là họ bị xử vì đưa tin tham nhũng!.

Tít bài viết trên AFP: Vietnam journalists face prison for coverage of graft scandal

Tạm dịch: Các phóng viên Việt Nam phải đối mặt với án tù vì đưa tin bê bối tham nhũng.

Tít bài trên AP:

Vietnam tries 2 journalists for corruption reports

Tạm dịch: Việt Nam xét xử 2 nhà báo vì các bài viết về tham nhũng

Đề nghị Bộ Ngoại giao và Ban Tuyên giáo (à nhầm, với báo Tây thì phải là Ban Đối ngoại TW Đảng) lên tiếng phản đối với AFP và AP (có chú trưởng đại diện Ben gì đó bị vài choác vào đầu mà vẫn cứng cổ) đã cố tình đưa tin sai lệch, gây hiểu nhầm trong bạn bè quốc tế về quyết tâm chống tham nhũng của Đảng và Chính phủ. Đây là tội "dân chủ quá trớn" chứ không phải vì đưa tin chống tham nhũng. Phải yêu cầu hai hãng thông tấn này sửa tít. Với lại không được gọi hai nhà báo mà là hai nguyên nhà báo.

Tít của AFP phải sửa thành: "Vietnam ex-journalists face prison for abusing democratic freedoms" (trong bài, AFP dịch cụm từ "lạm dụng quyền tự do dân chủ" rất buồn cười, trở thành lợi dụng các thứ tự do có tính chất dân chủ).


Tít của AP sửa thành: "Vietnam tries 2 ex-journalists for abusing freedom and democracy."

Chỉ sợ "bạn bè quốc tế" đọc xong tít mới lại ngơ ngác không hiểu: Which freedom? Which democracy? (Tự do nào? Dân chủ gì?)

Update

+ Vậy là đã có án xử: Nguyên nhà thơ * Nguyễn Việt Chiến sẽ phải ngồi tù hai năm. Hình phạt cho tội "lợi dụng quyền tự do dân chủ" của anh là tước đi quyền công dân và quyền tự do của anh trong 2 năm. Vậy là lại có thêm một nguyên công dân trước đó là nguyên nhà báo.


* Gọi theo chỉ thị mới cập nhật của Ban Tuyên giáo, vì hôm trước ra chỉ thị "nguyên nhà báo, cựu công an" mà quên mất anh Chiến ngoài nhà báo còn là nhà thơ nên bỏ sót.

Entry for October 14, 2008

Công nhận cái công văn yêu cầu dùng chữ nguyên từ trển rót xuống làm giờ chữ nguyên cứ loạn hết cả lên, không ai biết để nó vào đâu nữa. Thông thường chữ "nguyên" được dùng với chức vụ, hay vị trí công tác để chỉ một người từng giữ chức vụ, vị trí đó: ví dụ đồng chí Trần Đức Lương, nguyên Chủ tịch Nước; đồng chí Lê Khả Phiêu, nguyên Tổng bí thư Đảng. Người ta không dùng chữ nguyên với nghề nghiệp: ví dụ anh A, nguyên nhà báo; anh B, nguyên công an; chị C, nguyên bán hàng rong khu phố cổ.

Thế nhưng Ban Tuyên giáo TW yêu cầu phải dùng chữ "nguyên" với các nhà báo, thành ra mọi ngôn ngữ cứ loạn tùng phèo, các báo thậm chí không rõ phải dùng thế nào cho đúng cách.

Bài trên TTO:

Đề nghị mức án 18 tháng cải tạo không giam giữ đến 30 tháng tù cho nguyên hai PV

"TTO - Chiều 14-10, đại diện Viện Kiểm sát nhân dân TP Hà Nội, giữ quyền công tố tại phiên tòa xét xử nguyên hai cán bộ điều tra và nguyên hai phóng viên, đã công bố bản luận tội và đề nghị mức án cho từng bị cáo. Theo đó, Viện Kiểm sát đề nghị mức án từ cải tạo không giam giữ hoặc cảnh cáo đến 30 tháng tù cho nguyên hai cán bộ điều tra và hai phóng viên báo Tuổi Trẻ và Thanh Niên. "

Như vậy TTO đặt chữ nguyên trước chữ hai phóng viên: nguyên hai phóng viên chứ không phải hai nguyên phóng viên.

Trên blog Trương Thái Du: " Nếu xét theo ngôn ngữ "nguyên nhà báo" thì ông Chiến phải nói "nguyên lương tâm nhà báo".

Như vậy theo bác Trương Thái Du thì phải là "nguyên lương tâm nhà báo" chứ không phải "lương tâm nguyên nhà báo"

Còn Mr. Do để blast: "Viết chút chút tặng hai nguyên đồng chí ."

Như vậy chữ nguyên lại sau chữ hai: "hai nguyên đồng chí" chứ không phải "nguyên hai đồng chí".

Tóm lại, yêu cầu Ban Tuyên giáo TW có thêm một chỉ đạo nữa xuống các báo, để làm rõ về vị trí chữ "nguyên" trong câu cú, là "nguyên hai" hay "hai nguyên", trong trích dẫn lời của nguyên nhà báo Chiến có cần thiết phải sửa chữ "lương tâm nhà báo" trong phát biểu của anh Chiến thành "nguyên lương tâm nhà báo" hay "lương tâm nguyên nhà báo" cho đúng tinh thần chỉ thị không, nếu sửa thì theo phương án nào; có được dùng chữ "cựu" thay cho chữ "nguyên" không, hay phải dùng chữ "nguyên" trong mọi trường hợp.

Ban Tuyên giáo Trung ương phụ trách rất nhiều mảng: "chính trị, tư tưởng, về chủ trương, quan điểm và chính sách của Đảng trong lĩnh vực tuyên truyền, báo chí, xuất bản, văn hoá, văn nghệ, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo và một số lĩnh vực xã hội" nên hẳn biết cách dùng chữ "nguyên" thế nào cho phải phép: nguyên lương tâm nhà báo hay lương tâm nguyên nhà báo hay lương tâm nhà báo nguyên? Và lương tâm nguyên nhà báo với lương tâm nhà báo (không nguyên) về ý nghĩa có khác nhau không, đề nghị Ban Tuyên giáo làm rõ, làm rõ.


+ Về vụ "nguyên" này, Mr. Do có ý kiến rất thú vị:

"Ở ta, phàm là cán bộ nhà nước, đảng viên, khi "có việc" phải hầu tòa đều automatic chuyển hóa qua trạng thái "nguyên" hết. Thế nên không có chuyện "thứ trưởng Bộ Công an ra tòa" mà là "nguyên thứ trưởng Bộ Công an ra tòa", đại khái thế. Tóm lại, cán bộ nhà nước, đảng viên tuyệt đối không có ai phải ra tòa (án nhân dân). Tức là, không có cán bộ, đảng viên nào là không trong sạch."

Entry for October 14, 2008

Sự kiện nhà văn lưu vong chống cộng (và cũng là cựu cộng sản) Kundera có thể từng đóng vai trò chỉ điểm trong vụ án bắt một điệp viên của một nhóm chống cộng Tiệp Khắc cho thấy trong chế độ toàn trị, không có cá nhân nào an toàn, đứng ngoài cuộc cả. Hoặc anh là nạn nhân, hoặc anh là đao phủ, hoặc phổ biến hơn, anh vừa là nạn nhân, vừa là đao phủ, chứ không có con đường thứ ba.

Giả sử sự kiện này là đúng (Kundera đã bác bỏ) thì Kundera có thể cũng từng là đao phủ trước khi là nạn nhân. Có nhiều trường hợp như vậy, từ những đao phủ lừng lẫy thực sự như Yakoda hay Yazov cho tới những trường hợp tinh tế hơn, những người "chém bút" và dùng bút để chém bạn trong văn chương vậy.

Với hầu hết những người từng ít nhiều đóng vai trò đao phủ, sau khi đã qua giai đoạn đó, họ đều phẩy tay và cố quên nó đi. Kundera lựa chọn cách gán tội cho nhân vật và chỉ để tội đó là ý nghĩ. Trong Cuộc sống không ở đây, ông cho nhân vật chính, một nhà thơ yêu nước, yêu chế độ, tưởng tượng tới việc tố cáo anh trai của bạn gái. Trong The Joke, ông cho nhân vật chính bị bạn gái phản bội và tố cáo chỉ vì một câu nói đùa trên tấm bưu thiếp. Đó có thể cũng là một cách phẩy tay của Kundera trước quá khứ của mình, biến nó thành một cái gì nửa thực, nửa hư. Trong tác phẩm của Kundera, dưới chế độ toàn trị, bất kỳ ai cũng có thể trở thành kẻ tố cáo và một người có thể bị kết án bởi những lỗi ngớ ngẩn nhất. Đó có thể là sự thực, nhưng cũng có thể là cách Kundera tạo ra để xoa dịu trách nhiệm của mình. (Nếu ai cũng có thể thành kẻ tố cáo, chỉ điểm thì việc tôi có chỉ điểm cũng không phải là điều gì quá đáng. Nếu ai cũng có thể bị tù đày thì việc gã đó bị tù đày cũng chỉ là sự không may).

Mặc dù thực ra mà nói, việc Kundera có thể đã làm là hoàn toàn có thể hiểu được bởi kẻ bị ông tố cáo (giả sử việc này là đúng) đích thực là điệp viên của một tổ chức người Tiệp lưu vong được Mỹ và Anh giúp đỡ, có sự hợp tác với cơ quan tình báo Mi6 của Anh. Ở bất kỳ quốc gia nào, chế độ nào thì việc tố cáo gián điệp cũng được coi là trách nhiệm công dân. Nhưng trong lăng kính thời hậu cộng sản và với thế giới quan sau này của nhà văn thì việc này lại trở thành một thứ gần với tội lỗi, một sự tiếp sức cho chế độ cộng sản ở Tiệp Khắc. Nhất là việc đó lại khiến cho người bị ông tố cáo phải ngồi tù 14 năm và một trong những người giúp đỡ anh ta xâm nhập trái phép vào Tiệp Khắc bị xử tử (theo Timesonline).

Cũng nói thêm trước Cách mạng Mùa xuân Prague năm 1968, Kundera vẫn là một đảng viên Cộng sản trung thành, cho dù trong những năm 1960, ông đã có những hoài nghi với người Nga và chế độ Stalinist. Nhưng những thanh trừng của chế độ Stalinist được tái lập sau cách mạng 1968 với Kundera nói riêng và với trí thức Tiệp Khắc nói chung đã khiến Kundera phải lưu vong ở nước ngoài và trở thành người tố cáo sâu sắc các chế độ độc tài toàn trị ở châu Âu.

Entry for October 14, 2008

- Chỉ thị ở post dưới hẳn là có thật vì tất cả các báo đưa tin đều gọi các nhà báo là nguyên nhà báo cả. Đi tới tận cùng của sự ngu xuẩn thì mọi thứ lại trở thành tầm thường (banality).

- Hai báo Tuổi Trẻ và Thanh Niên chưa thấy đưa bài tường thuật vụ xử. Có lẽ sẽ không tường thuật? Các tường thuật chi tiết lại thấy ở những tờ như VNN và Vnexpress. Các tường thuật này khá sâu, có lẽ sâu hơn mức mong muốn của Ban Tuyên giáo, và thể hiện thái độ thiện cảm với hai nhà báo. Không biết sau vụ này, Ban Tuyên giáo có phạt hai tờ này không!

- Anh Chiến bị đề nghị xử nặng quá: 24-30 tháng tù giam! Anh Hải được đề nghị án treo nên cũng nhẹ nhàng.

- Không biết mức xử đề nghị với anh Chiến và Hải có liên quan tới thái độ "hợp tác" của hai anh với cơ quan điều tra không?. Chắc hẳn là có. Anh Chiến vẫn rất cứng cỏi khẳng định sự vô tội của mình, còn anh Hải thì nhận tội.

- Nhưng mặt khác, xét về phía chính quyền thì án xử cho hai người khác nhau, và thái độ của hai người trong phiên tòa khác nhau cũng sẽ là một đòn ly gián đối với giới báo chí.

- Hai bị cáo công an cũng phủ nhận tội. Đây là một phiên tòa mà ngoài anh Hải thừa nhận tội, ba bị cáo khác đều cho rằng mình vô tội.

- Thực ra tranh luận của luật sư là cho có thôi, chứ án phạt thì tòa đã có sẵn rồi, nhiều khả năng sẽ như đề nghị VKS (tù giam cho hai ông Huynh, Chiến; tù treo cho hai ông Quắc, Hải) hoặc chỉ xê xích chút xíu. Nhưng quan trọng hơn, các luật sư đã bảo vệ cho bị cáo trên tinh thần họ vô tội và không phải chịu trách nhiệm hình sự cho những việc họ làm.


+ Update:

Đang nghe băng ghi âm: anh Hải rất nhũn nhặn và bình tĩnh, dường như đã biết trước anh sẽ nhận mức án thế nào. Anh Chiến sôi nổi và vẫn tin là mình vô tội. Chủ tọa phiên tòa giọng khá mềm mỏng khi chất vấn anh Hải nhưng thường xuyên tỏ ra sốt ruột và liên tục ngắt lời anh Chiến, có lẽ với dụng ý cố tình tạo ra ức chế ở bị cáo. Một điểm tớ hơi ngạc nhiên là vai trò quá lớn của chủ tọa phiên tòa. Trong khi ở Mỹ hay các nước theo hệ thống luật này quá trình chất vấn và tranh biện do công tố viên (tức đại diện Viện Kiểm sát) và luật sư thực hiện, chủ tọa phiên tòa chỉ có chức năng dẫn dắt phiên tòa, chấp nhận điều này, bác điều kia chứ không can thiệp sâu vào quá trình chất vấn bị can như thế. Trong khi theo dõi phiên tòa này thấy dường như chức năng của Chủ tọa phiên tòa như một công tố viên thứ hai, thực hiện nhiệm vụ buộc tội còn bị cáo có nhiệm vụ phải chứng minh là mình không phạm tội đó. Nghĩa là có sự ngầm hiểu người ra tòa là người phạm tội và phải có nghĩa vụ chứng minh là mình vô tội, chứ không phải người ra tòa là người vô tội và công tố viên có nhiệm vụ chứng minh là người đó có tội. Có lẽ đó cũng là lý do hiếm khi những vụ án ở Việt Nam khi đưa ra xử, bị cáo được kết luận là vô tội.

Entry for October 13, 2008

Cái này được cho là chỉ đạo của Ban Tuyên giáo TW với báo chí về vụ xử hai nhà báo, đăng trên blog Tắc Kè. Không rõ tính xác thực của văn bản này đến mức nào? Tạm phân tích vài điểm trên cơ sở giả thiết "chỉ đạo" này là có thực.

"Chỉ đạo" đầy mâu thuẫn, câu nọ dẫm chân lên câu kia, vừa yêu cầu bao chí "dân chủ, công khai, công bằng, ...đưa tin chính xác, khách quan" nhưng lại cấm không được bình luận, không được đưa tin sâu, không được đưa tin đậm, không được phân tích... Và như thế được Ban Tuyên giáo TW gọi là dân chủ và công bằng, chính xác và khách quan. Quả là một trò cười.

Điều 5 cho rằng các báo "phải xem đây như một phiên toà bình thường, như bất cứ phiên toà nào khác." Nhưng nếu là một phiên tòa bình thường, tại sao Ban Tuyên giáo phải "chỉ đạo" TBT các báo, phải đưa ra những giới hạn như cấm đưa tin sâu, không được gọi là cán bộ công an hay nhà báo mà phải gọi là "nguyên cán bộ công an" và "nguyên nhà báo"...Cái đạo đức "pháp trị" này là đạo đức bắt người ta coi những việc bất bình thường là bình thường dù ai cũng hiểu rằng nó bất thường. Những từ như dân chủ, công bằng, công khai, chính xác, khách quan được dùng trơn tru, không nháy mắt, như một sự nhạo báng với các giá trị đạo đức, luật pháp và quyền tự do con người, và không chỉ thế, còn là sự nhạo báng đối với ngôn ngữ và những giá trị đạo đức xã hội mà người ta vẫn gắn với những từ ngữ đó. Nếu anh chỉ vào một thằng (mà ai cũng biết là) ăn cắp và gọi đó là người anh hùng thì đó là sự phỉ báng đạo đức xã hội. Cũng tương tự nếu anh chỉ vào nhà tù và gọi đó là tự do.

Điều 5 cũng trơ tráo. Nếu coi đây là phiên tòa bình thường như bất cứ phiên tòa khác thì từ đó có thể suy diễn rằng trong tất cả các phiên tòa "bình thường" khác, các báo cũng bị cấm "bình luận" "suy diễn" và chỉ được phép đưa tin. Vậy nền báo chí XHCN còn là cái gì, ngoài cái loa tuyên truyền lỗ mãng?

Ngay điều 1 cũng không hợp lý. Hai sĩ quan công an chưa bị tước quân tịch và đuổi khỏi ngành. Hai nhà báo chưa bị các tòa báo họ làm đuổi việc, cũng chưa bị luật nào cấm viết báo, do đó họ vẫn là nhà báo cho dù có là nhà báo không thẻ (bởi cái thẻ nhà báo không phải là thứ có thể biến một người thành nhà báo, và việc tước thẻ cũng không có nghĩa là người bị tước thẻ không còn là nhà báo). Tại sao lại bắt các báo phải gọi những người này là nguyên công an và nguyên nhà báo?


14-15/10: Xử 2 nhà báo Hải-Chiến, tướng Quắc, tá Huynh về vụ đưa tin PMU18


""Ban Tuyên giáo TW đã có họp với các Tổng biên tập các báo trước khi phiên tòa diễn ra để chỉ đạo cách thức và nội dung đưa tin:

1. Khi tường thuật vụ xử, báo chí phải viết rằng “2 sĩ quan công an là "nguyên cán bộ công an," và hai nhà báo là "nguyên nhà báo”
2. Việc thay đổi tội danh so với lúc khởi tố phải được giải thích để công chúng biết, rằng đây “không phải là đặc quyền đặc lợi đối với công an và nhà báo” mà là sự “xem xét các cống hiến của họ.”
3. Khi viết, báo chí phải dân chủ, công khai, công bằng, đúng người, đúng việc, đưa tin chính xác, khách quan, nhưng không đưa tin giật gân, câu khách, không được bình luận và không được suy diễn. Không được đưa tin đi sâu về các tình tiết xét xử hay quá trình tranh tụng, không được đưa tin đậm quá mức cần thiết

4. Tổng Biên Tập các báo phải dự phòng các vấn đề phức tạp có thể diễn ra quanh phiên toà.
5. Phải xem đây như một phiên toà bình thường, như bất cứ phiên toà nào khác.
6. Không nên để bạn đọc hiểu là những bị cáo này được hưởng đặc quyền đặc lợi."

Entry for October 13, 2008

Văn Chinh phê phán hồi ký Nguyễn Đăng Mạnh (và nhân tiện cả Nguyễn Khải)- bài đăng trên trang web mới tinh của Hội nhà văn VN. Sau khi dẫn câu chuyện Khổng Tử với Nhan Uyên, tác giả chuyển sang câu chuyện Zhukov kể về "nhân cách Stalin". Khổ thân cho Khổng Tử, thánh nhân mà phải đứng chung với bạo chúa!

Văn Chinh cũng mắng Nguyễn Khải đã trót ăn cơm của Đảng thì cuối đời nên ngậm miệng thì hơn. Và thái độ mà Văn Chinh cho rằng đạt tới đạo "trung dung" là cười cười, nói lảng sang chuyện khác, kiểu gì thì hậu thế cũng nói về nó và "đó mới là đạo của người quân tử"!. Nhục thật. Tức là Zhukov kể tốt về nhân cách Stalin thì là "làm cho bản chất con người Stalin hiện ra sống động và chân thực." Còn Nguyễn Khải nói lên những suy nghĩ cuối đời về cái thời mà ông ta sống, về chế độ mà ông ta phụng sự thì lại thành một kẻ ăn cháo đá(i) bát, không theo "đạo của người quân tử". Hóa ra viết hồi ký cũng có nhiệm vụ ca ngợi chế độ và lãnh tụ, và bịt mắt, bưng tai trước những cái xấu của chế độ? Và viết hồi ký như thế sẽ được gọi là trung thực. Còn viết hồi ký như Nguyễn Đăng Mạnh hạ thần tượng các văn nghệ sĩ nổi tiếng hay như Nguyễn Khải bóc trần, phê phán chế độ ông từng phụng sự thì trở thành những kẻ không biết đạo "trung dung".

Theo Văn Chinh thì cần như thế vì những cái xấu xa ấy "không đương thời thì hậu thế, thể nào cũng có người nói về nó". Nhưng nếu như người có liên quan, người sống trong cái xấu đó, hiểu biết tường tận về nó lại theo đạo "trung dung" của Văn Chinh không nói tới nó thì làm sao người đời sau biết được rằng nó xấu? Nếu các sách sử của các nước đều bị đốt, trừ sách sử của nhà Tần và nhà Tần không bị đổ thì chẳng phải người đời sau đều chỉ biết tới nước Tần, chứ làm sao biết được sử các nước khác, cũng chỉ biết tới Lý Tư chứ không thể biết được Hàn Phi Tử, Khổng Tử, Mạnh Tử. Nếu Khrustsov không tố cáo Stalin thì làm sao người ta biết được Stalin tàn bạo tới mức độ nào?

Cái sự hèn hạ, tự bịt mắt, che tai để cầu lấy thái bình, tán tụng khen ngợi lẫn nhau để cùng nhau mua lấy hư danh, rồi lại chê cười những kẻ không muốn tự bịt mắt mình ấy chẳng biết nên gọi là gì theo sách Tàu? Là đạo đức của kẻ vô tri? Hay có thể mượn lời Mạnh Tử, mà một người ham trích sách Tàu như Văn Chinh hẳn đọc:

"..Ấy là những kẻ hay chê cười...Ðối với cuồng sĩ họ trách rằng: "Mấy ông ấy có chí cao nguyện lớn để làm gì?...".Ðối với quyến sĩ, họ trách rằng: "Mấy ông ấy làm gì mà ăn ở khác đời? Làm gì mà lãnh đạm với đời? Ðã sinh ra và sống ở đời này, thì cứ làm việc đời nầy đi. Miễn được khen là tốt rồi". Họ nịnh đời bằng cách che giấu điều tốt đẹp của người và khoe khoang việc xứng đáng của mình. Phường như thế là hương nguyên vậy".

Rõ một phường hương nguyện, chỉ quen nịnh đời, và tụng niệm lẫn nhau. Cái mà phường hương nguyện sợ nhất là trách nhiệm cá nhân, là khi người ta có thể chỉ vào mình mà phẩm bình. Nguyễn Khải cũng là người hiểu sâu sắc nhất tính chất "hương nguyện" đó của phường văn, với chủ trương "khen cho mày chết" (theo blog của Nguyễn Quang Lập).

Và cuối cùng sau khi đề nghị GS Mạnh tự thu hồi sách, Văn Chinh lấy một câu nói làm câu kết (Văn Chinh cho rằng câu này của GS Hoàng Ngọc Hiến): "Tự do, với số đông là một bi kịch". Không biết chính xác có phải câu này của GS Hiến không, và nếu có thì trong văn cảnh nào. Nhưng trong văn cảnh này thì câu nói của Văn Chinh, thư ký tòa soạn trang web Hội Nhà văn Việt Nam trên trang web của Hội cũng không khác mấy lời tâu của Lý Tư với Tần Thủy Hoàng khi đề nghị thực hiện chính sách ngu dân, để duy trì sự ổn định của triều đại*.

(Về hồi ký Nguyễn Đăng Mạnh thì tôi không bàn tới, vì dù sao GS Mạnh cũng đã yêu cầu không phổ biến).


Trích bài của Văn Chinh:
Về cuốn hồi ký gây xôn xao trên mạng của một giáo sư

"Nguyễn Khải khi viết nó, hơn tôi 17-18 tuổi, vậy mà ông chưa đạt đến độ trung dung. Hẳn ông từng đọc truyện sử Tàu, thấy nhân vật khi được hỏi về triều đại mà ông ta phụng sự, chỉ cười cười nói lảng sang chuyện khác chứ nhất thiết không bêu xấu nó. Nhân vật ấy biết chắc không đương thời thì hậu thế, thể nào cũng có người nói về nó, lịch sử không bao giờ để sót cái điều muốn di lý cho đời sau. Chẳng lẽ ông không nhận ra, đó mới là đạo của người quân tử? Nay thể chế và đất nước tạo cho ông thành đạt, vinh quang; thành đạt và vinh quang thì ông hưởng trọn, còn cái xấu xí của nó thì ông hùa theo đám đông mà bêu xấu nó một cách văn vẻ là lý cố gì vậy? Theo tôi, nếu Nguyễn Khải thấm truyện lịch sử Tàu, thì ông không viết Nghĩ muộn, trước khi nhắm mắt hoặc chỉ nên nói “Được, được!” hoặc nhờ con cháu nói với mọi người rằng cho ba cảm ơn và xin lỗi nếu có việc gì, có nhời nói nào của ba g
ây hoạ cho ai. Hoá ra không chỉ có TS HNH dịch triết học rất giỏi mà không thấm triết học vậy!"



Chú thích *: "... nay Hoàng đế đã thâu tóm cả thiên hạ, phân biệt trắng đen mà định ra điều duy nhất được tôn trọng. Những kẻ học Nho theo cái học riêng củ amình lại cùng nhau chê cười pháp luật rồi đem dạy cho người ta. Khi nghe lệnh ban xuống thì họ đều lấy cái học riêng của mình để bàn tán. Khi vào triều, thì trong bụng chê bai. Ra đường thì bàn bạc chê vua của mình để lấy danh, làm cho khác người để tỏ là cao, bày cho kẻ ở dứoi phỉ báng. Nếu như thế mà không cấm thì ở trên uy thế của nhà vua sẽ bị giảm sút; ở dưới các bè đảng sẽ nổi lên. Nên cấm làm hơn. Thần xin đốt tất cả các sách sử, trừ những sách sử của nhà Tần. Trừ những người làm chức bác sĩ, ai cất giấu Kinh Thư, Kinh Thi, sách vở của trăm nhà thì đều đem đến các quan thú, quan úy mà đốt đi, hai người dám bàn nhau về việc Kinh Thi, Kinh Thư thì chém giữa chợ, lấy đời xưa mà chê đời nay thì giết cả họ. Quan lại biết mà không tố cáo, thì cũng bị tội. Lệnh ban ra trong ba mươi ngày không đốt sách thì khắc vào mặt cho đi thú để xây và canh giữ trường thành. Những sách không bỏ là sách thuốc, sách bói, sách trồng cây. Ai muốn học pháp luật thì thờ quan lại làm thầy.

(Sử ký Tư Mã Thiên- Tần Thủy Hoàng bản kỷ).


+ Đọc câu này mới buồn cười: Văn Chinh giải thích cho chi tiết ông Mạnh kể chuyện Lê Đức Anh tới nhà Lê Đức Thọ, khi ông Thọ báo đang tiếp khách văn, ông Anh bèn đi giật lùi.

"Ông cấp dưới biết ngay một ngụ ý, nên đi lui dài hơn là để hô ứng với cấp trên, chứ còn đi lui vốn là phép lịch sự tối thiểu khi đến nhà ai mà nhà ấy đang bận tiếp khách."

Không hiểu ông Chinh sống ở xứ nào mới có cái tục " đi lui vốn là phép lịch sự tối thiểu khi đến nhà ai mà nhà ấy đang bận tiếp khách."? Tôi chưa bao giờ thấy chuyện khách đến nhà ai thấy chủ đang tiếp khách bèn đi giật lùi như "phép lịch sự tối thiểu" cả. Chắc xứ ông Chinh ở là xứ "Hội nhà văn Việt Nam" và ở xứ đó người ta vẫn có quy tắc lịch sự là đi giật lùi khi tới nhà thượng cấp mà gặp cảnh thượng cấp đang tiếp khách? Việc đi giật lùi, không dám quay lưng trước mặt chủ nhân với ông Chinh chỉ là phép "lịch sự tối thiểu" làm tôi tò mò không rõ nếu muốn "lịch sự tối đa" thì theo ông Văn Chinh, người ta có thể làm những gì?

Vâng, với những người vẫn có thói quen đi giật lùi, kiếm sống bằng cách đi giật lùi đúng cách, thì Tự do đúng là bi kịch thật.

Entry for October 13, 2008

Vậy là giải Nobel Kinh tế đã được trao cho Paul Krugman, nhà báo viết chính trị-kinh tế trên tờ NY Times và là blogger nổi tiếng. Blog của Krugman có lẽ là một trong vài ba blog viết về kinh tế có nhiều người đọc nhất.

Địa chỉ blog của ông ở đây. Hiện đã có gần 2000 comment chúc mừng ông. Có lẽ Paul Krugman là blogger đầu tiên nhận giải Nobel*?

Khác với đa số các nhà kinh tế học thuật khác, Krugman tỏ ra hứng thú với viết lách báo chí. Từng là ngôi sao sáng trong giới học thuật từ khi còn rất trẻ và được coi là ứng cử viên giải Nobel trong nhiều năm nhưng những năm gần đây, người ta biết đến một nhà báo Paul Krugman, cây columnist sắc sảo và gây tranh cãi trên tờ New York Times hơn là giáo sư Paul Krugman ở trường Đại học Princeton. Giải Nobel cho Krugman được trao cho các công trình của ông từ hơn 30 năm trước về thương mại quốc tế và về địa lý kinh tế.

Link bài trên NY Times về Paul Krugman.

Kết quả này quả là bất ngờ vì trong danh sách cá cược ai sẽ được giải Nobel của các nhà kinh tế không có tên Krugman.

* Có một số người được giải Nobel có blog sau khi đã được giải như Gary Becker (kinh tế), Saramago (Văn học).

Entry for October 12, 2008

Cái bạn Xuân Anh viết bài này thật không biết cách phân biệt văn học chính ngạch (mainstream) với các thể loại á văn học như tiểu thuyết vụ án, khoa học viễn tưởng, tiểu thuyết diễm tình (romance)...Tất nhiên cũng có những trường hợp giao thoa giữa văn học chính ngạch và á văn học, ví dụ như Murakami hay Paul Auster, nhưng đó không phải là trường hợp của Marc Levy hay Stephen King hay Nicholas Sparks chẳng hạn.

Marc Levy là tác giả tiểu thuyết diễm tình, và người ta đánh giá một nền văn học không phải bằng các tác giả tiểu thuyết best-seller. Cũng như nhìn vào văn học Mỹ, người ta sẽ không căn cứ vào số bản in sách của Stephen King, Nicholas Sparks...để rồi "thất vọng, đau đớn, nuối tiếc"...rồi than vãn Hemingway, Faulkner... hẳn sẽ phải ê chề!

Mỗi thể loại có những quy chuẩn, đặc điểm và những vị chủ soái của nó và phải đánh giá trên thể loại đó.

Ngôn từ xủng xoảng nhưng kiến thức hạn chế.

Trích vài đoạn.

"Một hiện tượng, hai phản ứng trái ngược: truyền thông và những người hâm mộ bám gót từng xăng ti mét theo Marc Levy. Trong khi, giới phê bình và những người biết đọc thật sự đứng khoanh tay im lặng. Đó là phản ứng của một sự thờ ơ hay bất lực? Bao nhiêu người trong số họ từng say mê văn học Pháp cảm thấy thất vọng, đau đớn và nuối tiếc?

Nếu Victor Hugo, Albert Camus, Marcel Proust, Honoré de Balzac, Marguerite Duras… sống lại, chắc hẳn họ sẽ ê chề lắm vì điều này. Nước Pháp đã vô tình, hay cố tình chấp nhận những giá trị không đại diện cho văn hóa của họ, thậm chí họ còn tôn vinh, hô hào và đem đi khoe khắp thế giới. Một dòng dõi quý tộc kiêu hãnh với gu thưởng thức sang trọng và tinh tế, nay đến đời con cháu lại xuất hiện những kẻ chỉ biết đem dây chuyền bằng xích vàng đi khoe xóm giềng.

Đôi mắt xanh của người Pháp. Trái tim sâu sắc của người Pháp. Sự đam mê sáng tạo của người Pháp. Nhiệt huyết của người Pháp. Họ đã để đâu mất rồi? Hay họ đã trở thành những kẻ khinh miệt chính tâm hồn mình?"

Entry for October 11, 2008

yfla.wrap("This multimedia content requires Flash version 9 and above.", "Upgrade Now.", "http:\/\/www.adobe.com\/shockwave\/download\/download.cgi?P1_Prod_Version=ShockwaveFlash", "


All At Once
Jack Johnson


All at once,
The world can overwhelm me
There's almost nothing that you could tell me
That could ease my mind

Which way will you run
When it's always all around you
And the feelin' lost and found you again
A feelin' that we have no control

Around the sun
Some say it's going to be the new hell
Some say it's still too early to tell
Some say it really ain't no myth at all

We keep asking ourselves
Are we really strong enough?
There's so many things
That we got too proud of
We're too proud of
We're too proud of

I wanna take the preconceived
Out from underneath your feet
We could shake it off
And instead we'll plant some seeds
We'll watch them as they grow
And with each new beat
From your heart the roots grow deeper
The branches, well they reach for what?

Nobody really knows
But underneath it all
There's this heart all alone
What about when it's gone?
It really won't be so long
Sometimes it feels like a heart
Is no place to be singing from at all

There's a world we've never seen
There's still hope between the dreams
The weight of it all could blow away
With a breeze
But if your waiting on the wind
Don't forget to breathe
Because as the darkness gets deeper
We're sinkin' as we reach for love

At least something we can hold
But I'll reach to you
From where time just can't go
What about when it's gone?
It really won't be so long
Sometimes it feels like a heart
Is no place to be singing from at all

Link: Imeem
");To view this multimedia content, please enable Javascript.

Entry for October 11, 2008

Dạo này chẳng xem phim mấy.
Hoặc xem xong không nhớ gì lắm. Hôm sau quên không nhớ ra hôm trước vừa xem phim gì.
À có hai phim hay mới xem là The Fall (blog em Mất Dép đã review rất hay) và Sunshine.

+ Đúng là văn học Pháp với Mỹ là hai thế giới khác xa. Tác giả được người Pháp đánh giá là nhà văn đương đại lớn nhất người Pháp và mới được giải Nobel năm nay thì gần như không có sách bán ở Mỹ. Xem trên Amazon thấy lèo tèo vài quyển và hầu như không có người đọc, không có ai review hoặc chỉ 1, 2 người. Có lẽ còn có nhiều người Việt từng đọc sách của Le Clezio hơn là người Mỹ. Nhưng nhờ có giải Nobel mà đã có vài cuốn của Le Clezio leo lên Top 500 trên Amazon.

Entry for October 10, 2008

Tác giả Nguyệt Huỳnh (là ai?) trên Tuần Việt Nam gọi nhà văn Hồ Anh Thái, sinh năm 1960, Chủ tịch Hội nhà văn Hà Nội là "văn trẻ", là "lớp trẻ". Không những thế, chữ "lớp trẻ" ấy còn được mang để đối lập với "người lớn". Và sự đối lập ấy là "Người lớn chưa kịp tiếp cận với những chiêu truyền thông hiện đại" trong khi lớp trẻ đã biết tới những cái này.

Hehe, đến 50 tuổi mà còn là "văn trẻ" thì bao nhiêu tuổi mới tới văn "người lớn"?

"Người lớn chưa kịp tiếp cận với những chiêu truyền thông hiện đại như PR, blog, trang web cá nhân, diễn đàn nhóm, họp báo, … trong khi đó lớp trẻ ngay từ đầu đã tận dụng tối đa cơ hội này để bứt phá. Tác phẩm của họ dễ in hơn, bán chạy hơn và họ nhanh nổi tiếng hơn. Không khó để nhìn thấy các ví dụ. “Vũ điệu thân gầy”, “Đức Phật, nàng Savitri và tôi” và một số tác phẩm khác của giới văn trẻ nằm trong cái mạch lạc thời thượng ấy.

Và Nguyệt Huỳnh bất chấp thực tế là tác giả Đức Phật, nàng Savitri và tôi” đã khá nổi tiếng từ trước khi có blog và Internet được phổ biến ở Việt Nam.

Entry for October 10, 2008

Từ Paul Krugman's blog

Thật lạ lùng khi chính quyền Tổng thống Bush vẫn cho rằng tính thanh khoản (liquidity) là nguyên nhân cốt lõi của cuộc khủng hoảng hiện nay (mà phát ngôn viên Nhà trắng gọi là "vấn đề"- problem). Krugman đặt tên cho post rất giản dị "Please go away". Cũng có thể đặt tên là "Please shut up before going away." Một tổng thống có tỷ lệ tín nhiệm thấp nhất trong tất cả các đời tổng thống Mỹ làm sao có thế thực sự trấn an được dân chúng nữa. Người ta không còn tin vào những lời ông Bush nói trước quá nhiều những gian dối, cố tình hay vô tình tung thông tin giả dưới thời ông Bush. Thêm nữa, bản thân chính quyền ông Bush tới giờ này vẫn cứ khăng khăng là liquidity là nguyên nhân cốt lõi của khủng hoảng, trong khi đó thực ra chỉ là triệu chứng, và là nguyên nhân trực tiếp khiến cuộc khủng hoảng thêm sâu sắc.

Hơn nữa, ông chỉ còn ngồi ghế Tổng thống 2 tháng nữa, trước khi yên vị trong trang trại của ông ở Texas, và có thể sẽ làm cố vấn cho một số tập đoàn dầu lửa hay xây dựng "tái thiết".

Sự mơ hồ và cố chấp của Bush cũng gần giống với sự mơ hồ của McCain khi cách đây hơn 3 tuần, ông này còn khẳng định kinh tế Mỹ về cơ bản vẫn đang rất mạnh. Giờ đây, McCain- nhà bảo thủ vĩ đại, người dự định thắt thật chặt chi tiêu (spending freeze) - định dùng 300 tỷ để mua nợ cầm cố xấu (bad morgages) từ các công ty tài chính. Vậy McCain định thắt chặt chi tiêu gì khi ông vẫn định tiếp tục theo đuổi chiến tranh ở Iraq (theo tính toán hiện tiêu pha 10 tỷ đô-la cho mỗi tháng ở Iraq)? Chắc chỉ còn thắt thật chặt chi tiêu cho giáo dục, khoa học, y tế? (Năm nay cũng là năm thất bát giải Nobel cho người Mỹ khi tới thời điểm này chỉ có 4/10 người Mỹ được giải Nobel trong đó có tới 3 người là người gốc Á, và chỉ có duy nhất 1 người Mỹ da trắng).

Trong khi đó, các nhà tài chính kếch xù ở phố Wall, các ông trùm buôn vũ khí, buôn dầu hỏa và tái thiết các thành phố bị tàn phá... sẽ vẫn điềm nhiên tiếp tục hưởng lợi.

Và chỉ số Down Jones giảm 17% chỉ riêng trong tuần này.

Please go away

"President George W. Bush will address the nation tomorrow to tell Americans they should remain “confident'’ amid falling stock markets and a worldwide credit crisis, administration spokeswoman Dana Perino said.

The president wants to “assure'’ the country that Treasury Secretary Henry Paulson and other administration officials are taking “every effort to stabilize our financial system,'’ Perino said.

“Economic officials are aggressively taking every action,'’ she said. “The Treasury is moving quickly to use new tools to improve liquidity, which is the root cause of this problem.'’

And by the way: liquidity is not the root cause of this problem. It’s terrifying that the Bush administration still thinks it is."

+ Palin đúng là đàn bà làm chính trị, hay nói cách khác là làm chính trị theo kiểu đàn bà. Bà này giận thằng anh rể cũ (hay em rể nhỉ) đang làm cảnh sát, nên đòi tay Cảnh sát trưởng Alaska sa thải. Tay này không chịu sa thải nhân viên và sau đó liền bị bà này sa thải. Báo cáo của Ủy ban điều tra Hội đồng Lập pháp Alaska cho rằng tuy bà này không phạm luật về quyền hạn của Thống đốc, nhưng có dấu hiệu lợi dụng quyền lực (power abuse) và vi phạm luật về đạo đức công chức của bang.

Một điển hình khác của sự lẫn lộn công tư là bà này còn hay dùng email riêng tư trên Yahoo vào việc công. Nên vừa rồi có thằng nó hack vào account Yahoo của bà này để xem bà này bàn việc công gì. Hình như còn một số bê bối khác liên quan tới chuyện lẫn lộn công-tư của bà này.

Entry for October 10, 2008

Love Sonnet LXXIX
Pablo Neruda

By night, Love, tie your heart to mine, and the two
together in their sleep will defeat the darkness
like a double drum in the forest, pounding
against the thick wall of wet leaves.

Night travel: black flame of sleep
that snips the threads of the earth's grapes,
punctual as a headlong train that would haul
shadows and cold rocks, endlessly.

Because of this, Love, tie me to a purer motion,
to the constancy that beats in your chest
with the wings of a swan underwater,

so that our sleep might answer all the sky's
starry questions with a single key,
with a single door the shadows had closed.


Love Sonnet LXXIX

Pablo Neruda

Trong đêm, Tình Yêu, em hãy buộc tim mình vào tim anh
ở bên nhau trong giấc ngủ, chúng sẽ xua đi bóng tối
như chiếc trống đôi trong rừng,
đập trên bức tường dầy những phiến lá ướt.

Đêm lang thang: ngọn lửa đen của giấc ngủ
cắt lìa những thân nho khỏi mặt đất
chính xác như đoàn tàu sầm sập chạy
cuốn theo bóng tối và những tảng đá lạnh, tới vô cùng.

Vì thế, Tình Yêu ơi, hãy buộc anh vào chuyển động thuần khiết
vào nhịp điệu bền bỉ đang rung trên ngực em
bằng đôi cánh của thiên nga dưới nước,

để rồi giấc ngủ chúng ta sẽ trả lời cho tất cả
những câu hỏi của bầu trời sao
bằng một chiếc chìa khóa,
và cánh cửa duy nhất mà bóng tối đóng lại.

---------

Here I love you.

Here I love you.
In the dark pines the wind disentangles itself.
The moon glows like phosphorous on the vagrant waters.
Days, all one kind, go chasing each other.

The snow unfurls in dancing figures.
A silver gull slips down from the west.
Sometimes a sail. High, high stars.

Oh the black cross of a ship.
Alone.
Sometimes I get up early and even my soul is wet.
Far away the sea sounds and resounds.
This is a port.
Here I love you.
Here I love you and the horizon hides you in vain.
I love you still among these cold things.
Sometimes my kisses go on those heavy vessels
that cross the sea towards no arrival.
I see myself forgotten like those old anchors.
The piers sadden when the afternoon moors there.
My life grows tired, hungry to no purpose.
I love what I do not have. You are so far.
My loathing wrestles with the slow twilights.
But night comes and starts to sing to me.

The moon turns its clockwork dream.
The biggest stars look at me with your eyes.
And as I love you, the pines in the wind
want to sing your name with their leaves of wire.



Nơi đây, anh yêu em

Nơi đây, anh yêu em
Trong rừng thông tối tăm, ngọn gió phải tìm cách tự gỡ mình
Mặt trăng chiếu sáng như ánh lân tinh chạy trên mặt nước lang thang.
Những ngày tháng như hệt đuổi bắt lẫn nhau

Những bông tuyết nở ra những hình thù nhảy múa
Chim hải âu ánh bạc nhào xuống từ phương Tây.
Có đôi khi, một cánh buồm. Và những vì sao, xa, xa tít.

Cây thập giá đen trên một con tàu
Đơn độc.
Có đôi khi, anh dậy sớm và ngay cả hồn anh cũng ướt.
Ngoài xa kia tiếng biển cất lên và vọng đến.
Nơi đây, một bến cảng.
Nơi đây, anh yêu em.
Nơi đây, anh yêu em, dù chân trời giấu em trong vô vọng.
Anh yêu em dù xung quanh anh mọi thứ đều giá lạnh.
Có đôi khi, nụ hôn anh vươn xa, đi theo những con tàu nặng nề vượt biển
Nhưng chẳng đến được đâu.
Anh thấy mình bị lãng quên, như chiếc mỏ neo già nua.
Những cầu tàu buồn rầu khi buổi chiều neo mình trên đấy.
Đời anh thêm mệt mỏi, những khao khát không mục đích
Anh yêu điều anh không có được. Em xa quá.
Nỗi chán ghét đánh vật với hoàng hôn uể oải.
Nhưng rồi đêm xuống và đêm hát anh nghe.

Mặt trăng xoay giấc mơ đều đặn của mình,
Những vì sao lớn nhất nhìn anh bằng đôi mắt của em.
Và khi anh yêu em, những cây thông đu mình trong gió,
Hát tên em bằng những tiếng lá rì rào

Entry for October 09, 2008

Giải Nobel Văn học năm nay hơi tẻ. Rơi vào tác giả nổi tiếng từ 40 năm trước. Nói thêm là mình chưa từng đọc, thậm chí chưa nghe tên bác Le Clezio này. Đọc trên blog Nhị Linh thì nghe nói đã có ít nhất 3 cuốn của bác được dịch ra tiếng Việt nhưng chắc cũng ít người đọc.

Mình thích bác già Philip Roth được hơn. Bác già quái quái, đặc trưng cho văn hóa Mỹ, ngạo đời, ghét đàn bà, chửi rủa nhân loại (bên trên và bên dưới nền văn minh), viết châm biếm sắc lạnh, cay độc, rất quái. Claudio Magris thì có đọc qua tập tiểu luận Không tưởng và thức tỉnh (nếu không nhầm tên) do Vũ Ngọc Thăng dịch từ tiếng Ý nhưng chẳng hiểu gì, vừa đọc vừa thấy tiếc cụ Nguyên Ngọc (dịch tiểu luận Kundera) ví có vẻ như Magris viết cũng không quá khó hiểu như Vũ Ngọc Thăng dịch (còn có đọc thử Nguyên Ngọc dịch Độ không của lối viết của Roland Barthes- hình như thần tượng của Nhị Linh- cũng chẳng hiểu gì nốt!).

Hoặc nhà thơ Ko Un. Thơ Hàn Quốc chính ra được dịch khá nhiều ra tiếng Anh, trong khi thơ Việt Nam rất hiếm.

Murakami thì thôi, bán chạy sách khắp thế giới còn đòi Nobel làm gì nữa.

Entry for October 08, 2008

Bài của Vũ Cao Đàm trên Tia Sáng về mối quan hệ giữa Khoa học với Chính trị. Ông Đàm nhắc tới việc người ta đã thảo luận suốt 18 năm (!) về một bản dự thảo quy chế dân chủ trong khoa học xã hội. Vâng, người ta mất 18 năm để thảo luận xem khoa học xã hội được phép "dân chủ" tới mức nào, được phép đi lệch so với quan điểm marxist tới độ nào, và đến chừng nào thì phải dừng lại ở việc minh họa, giải thích. Và trong 18 năm đó, khoa học Việt Nam biết đi đâu, về đâu? Lấy ví dụ có nghiên cứu nào thực sự trung thực tìm hiểu, phân tích về tình trạng mất đất đai của nông dân, về tỷ lệ tô thuế của "bần nông mới", hay về tình trạng bãi công của công nhân xảy ra trong thời gian qua?.... Tôi cho là không, bởi vì như ông Đàm nhắc tới "Tôi nhớ, khi đến dự lễ kỷ niệm 25 năm ngày thành lập Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam, tôi được tặng một quyển sổ, trang đầu tiên ghi mấy dòng như lời đề tựa: “Khoa học xã hội phải có nhiệm vụ giải thích cho đường lối chính trị…”"

Không chỉ khoa học xã hội, cả khoa học tự nhiên và khoa học kỹ thuật cũng chịu những ảnh hưởng tương tự, dù có ở mức độ ít hơn. Ông Đàm cũng nhắc tới chủ nghĩa Lysenko trong khoa học (mà ông gọi là vụ án Lưxenkô), một ví dụ điển hình của việc khoa học phục vụ chính trị, và đã kéo lùi ngành sinh học của Liên Xô chậm đi ít nhất là nửa thế kỷ. Nếu ai từng đọc sách giáo khoa thời trước cải cách giáo dục hồi những năm 80 có thể sẽ nhớ được tên Lysenko. Khóa tôi có lẽ là khóa đầu tiên học sinh học Mendel trong nhà trường phổ thông.

Và bây giờ, cái "dân chủ" nhất có thể được phép mà Đảng (với đại diện là GS. Nguyễn Đức Bình, nhà lý luận chủ chốt của ĐCS Việt Nam) cho phép là gì: Là việc ra đời một tạp chí có tên "Tranh Luận" lưu hành nội bộ (!) "để các nhà nghiên cứu khoa học xã hội thảo luận thẳng thắn những vấn đề đặt trước nhu cầu phát triển của đất nước."

Một tờ tạp chí "lưu hành nội bộ"? Tức là sự "thảo luận thẳng thắn" của các vị chỉ được coi như là trí thức hiến kế "nội bộ" cho Đảng. Đấy là trường hợp tốt nhất, nhưng tôi ngờ rằng đó chỉ là cái van Đảng mở ra để các vị trí thức xả bớt khí tức đi, kiểu như giờ không viết trên Tia Sáng hay Talawas nữa mà chuyển sang viết cho tạp chí Tranh Luận của giáo sư Bình chẳng hạn. Còn trường hợp xấu nhất, có thể nó còn là một "cái bẫy chuột", một cái sàng để sàng bớt những "anh trí thức" nào cứng đầu, thích "thảo luận thẳng thắn" những vấn đề của đất nước. Trong lịch sử Đảng ta và các đảng anh em, không thiếu gì những bẫy chuột như thế, từ Trăm hoa đua nở bên Bạn, tới Nhân văn Giai phẩm bên ta, hay gần đây là Góp ý cho Đại hội X.


Khoa học và chính trị

"Chương trình của VTV1 còn giới thiệu bản dự thảo quy chế dân chủ trong khoa học xã hội, theo giới thiệu, đó là bản dự thảo đã được thảo luận suốt 18 năm, nay đã đến lúc đủ điều kiện chín muồi để công bố....

Tôi nhớ, khi đến dự lễ kỷ niệm 25 năm ngày thành lập Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam, tôi được tặng một quyển sổ, trang đầu tiên ghi mấy dòng như lời đề tựa: “Khoa học xã hội phải có nhiệm vụ giải thích cho đường lối chính trị…” Hèn nào, trong buổi truyền hình đêm 6 tháng 10 vừa qua, các vị giáo sư khả kính của chúng ta bộc bạch ý nghĩ của mình… Nghiên cứu giải thích “đường lối quan điểm” là an toàn nhất (!)"

Entry for October 08, 2008

Đang là giữa mùa thu, cây cối vàng rực, những ngày rực rỡ nắng vàng ươm, gió lộng xen kẽ với những ngày mưa ướt át, trời âm u buồn.

Nhưng chỉ hai tuần nữa là màu vàng sẽ hết, sau đó là màu xỉn của những chiếc lá còn sót lại trên cành.

Hai tuần tiếp sau nữa, những cái lá sẽ chết khô và lần lượt rời cành.

Và hai tuần sau đó nữa sẽ là tuyết, và cơn lạnh của mùa đông. Và trời màu xám. Và áo jacket. Và con đường tuyết phủ. Và ngày sập tối lúc 5h chiều. Và tuyết đậu cửa sổ.

Tôi nghĩ mùa thu là mùa duy nhất thực sự gợi cho người ta niềm luyến tiếc kể cả khi nó đang rực rỡ. Xuân Diệu từng viết như thế về mùa xuân "Xuân đang tới, nghĩa là xuân đang qua. Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già" nhưng tôi luôn cảm thấy có gì không thực trong những câu thơ này.

Nhưng với mùa thu, bạn gần như có thể nhìn thấy mùa đông khi ngắm mùa thu. Và cảm được sự run rẩy của gió, của lá.

Như vẻ đẹp của người đàn bà tìm thấy tình yêu khi không còn quá trẻ, chỉ đủ để bừng lên trước khi lụi tàn vào những ngày đông u ám.

"Since you went away the days grow long
And soon I'll hear old winter's song
But I miss you most of all my darling
When autumn leaves start to fall"

Và mùa đông? Ai trải qua mùa đông ở những xứ lạnh mới hiểu được sao bài hát Here Comes the Sun của Beatles lại có sức lay động như vậy.

"Little darling, the smiles returning to the faces
Little darling, it seems like years since it's been here
Here comes the sun, here comes the sun."

Tại sao Noel lại vào 24/12, ở chính giữa mùa đông xứ lạnh, khi những ngày lạnh nhất còn chưa đến? Trong khi Tết âm lịch lại thực sự là thời điểm chấm dứt mùa đông. Noel giữa mùa đông như là một cách để người dân xứ lạnh tự làm cho nhau vui, mang lại sự ấm áp cho nhau và cho mình để chống lại những ngày đông lạnh lẽo, khắc nghiệt đang đến. Đó cũng chính là lý do người ta muốn quây quần giữa những người thân trong ngày Giáng sinh. Ngày lễ thực sự để đón chào mùa xuân ở xứ lạnh là Lễ Phục sinh. Chúa sống lại cũng vào lúc mùa xuân trở lại.

Còn ở Á Đông, ngày chào đón năm mới cũng là ngày chào đón mùa xuân.

Entry for October 07, 2008

- Chết thật, bạn phóng viên SGTT lại hỏi anh Marc Levy có nghĩ tới giải Nobel Văn học không?
Không rõ đã có tác giả best-selling nào được trao giải Nobel Văn học chưa nhỉ? Có lẽ là chưa.
Tất nhiên Hemingway, Steinbeck hay Marquez cũng có thể coi là các tác giả bán chạy sách, nhưng chắc không so sánh được với các anh chị như Marc Levy, Nora Robert etc.

- Đã có hai giải Nobel được trao cho Y học (3 người châu Âu) và Vật Lý (ba người Nhật- trong đó có một người quốc tịch Mỹ nhưng sinh ra ở Nhật). Nước Mỹ năm nay có vẻ không chỉ khủng hoảng kinh tế mà còn có nguy cơ thất thu Nobel. Tất nhiên giải Kinh tế kiểu gì 90% cũng về tay (ít nhất một) người Mỹ. Từ khi thành lập giải Nobel Kinh tế năm 1969 tới nay, trong 38 lần trao giải thì chỉ có 8 lần không có người Mỹ không có tên. Từ năm 2000 tới nay thì năm nào giải cũng được trao hoàn toàn hoặc chủ yếu cho người Mỹ. Bạn QA cho biết tình hình cá độ giải này năm nay ra sao?

Giải Nobel về Văn học thì chưa rõ về tay ai, rất khó biết.

Giải Hòa bình thì nghe nói Hòa thượng Thích Quảng Độ cũng có trong danh sách đề cử.

- Cái đảo Saint Lucia này bé tẹo, hơn 600 km2, dân số 160 ngàn người, lại toàn là da đen mà có tới hai ông được giải Nobel và cả hai đều là da đen: là Arthur Lewis, giải Kinh tế và Derek Walcott, giải Văn học. Kinh thật. Trong khi cả lục địa châu Phi rộng mênh mông, đông đến cả tỷ dân, cũng chỉ có duy nhất một ông Nobel da đen (nhà thơ Nigeria) và là Văn học (không kể giải Hòa bình). Chứng tỏ khí hậu Caribbean tốt hơn ở lục địa châu Phi! Và dắt một anh da đen sang Caribbean, anh ta có thể lấy giải Nobel; dắt một anh khác sang Mỹ, anh ta có thể thành Tổng thống Mỹ. Còn nếu để anh ta ở lại châu Phi, giỏi lắm thì anh ta thành được Tổng thống Nelson Mandela và nhận giải Nobel Hòa bình. Nhưng có nhiều khả năng anh ta sẽ đi chăn dê hơn.

+ Lại thêm 2 người gốc Á nữa được giải Nobel Hóa học trong 3 người được giải: 1 người gốc Nhật và 1 người gốc Tàu. Châu Á năm nay thắng lợi, khi có tới 5/9 người được giải Nobel về khoa học tự nhiên (Lý, Hóa, Y) là người châu Á hay gốc Á. Trong khi cả 4 người Nhật đều học Đại học và Tiến sĩ ở Nhật thì người Mỹ gốc Tàu sinh ra ở Mỹ, học Đại học ở Harvard và Tiến sĩ ở Cambridge.